Portfolio-Het internet is stuk, maar we gaan het repareren

 

Naam: Niek van den Berg

Minor: Het internet is stuk, maar we gaan het repareren

Datum: 27-10-2025

Stuk

In deze opdracht staan drie thema’s centraal: Ethiek, ICT en Recht. Samen laten ze zien hoe technologie niet alleen een technisch vraagstuk is, maar ook invloed heeft op maatschappelijke waarden, menselijk gedrag en wetgeving.

Bij Ethiek gaat het om de morele keuzes die we maken bij het ontwerpen en gebruiken van technologie. Ik bespreek hoe algoritmes beslissingen nemen, welke data daarvoor nodig zijn en welke morele afwegingen daarbij horen. Ook onderzoek ik ethische vraagstukken rondom digitale nalatenschap: wat gebeurt er met iemands online gegevens na overlijden, en wie mag daarover beslissen?

Het onderdeel ICT richt zich op de werking van zoekmachines en de invloed van algoritmes op wat gebruikers te zien krijgen. Ik reflecteer op hoe deze systemen omgaan met data, privacy en personalisatie, en welke impact dat heeft op hoe wij informatie vinden en interpreteren.

Tot slot bespreekt Recht de juridische kant van technologie, met een focus op privacy en de positie van jongeren op sociale media. Ik onderzoek in hoeverre jongeren hun privacy belangrijk vinden en hoe wetgeving zoals de AVG hun rechten beschermt, maar ook waar die bescherming in de praktijk tekortschiet.

Door deze drie invalshoeken te combineren wordt duidelijk dat technologie niet neutraal is. Achter elke digitale ontwikkeling zitten keuzes die bepalen hoe eerlijk, veilig en mensgericht onze digitale toekomst zal zijn.

Ethiek

Algoritme 1: Bedenk een algoritme dat mij vertelt wie van jullie de prijs moet krijgen voor de beste student.

Als een student veel aanwezig is dan krijgt die punten voor aanwezigheid

Als een student gemotiveerd is en goed meedoet in de les dan krijgt die punten voor motivatie

Als een student opdrachten op tijd en goed inlevert dan krijgt die punten voor opdrachten

Als alle punten zijn opgeteld

dan wint degene met de meeste punten de prijs voor beste student

Data nodig: Aanwezigheidslijst, opdrachten, motivatie (door observatie), puntenlijst

Algoritme 2: Bedenk een algoritme dat voor mij gaat voorspellen welk eindcijfer elke student gaat halen bij deze minor.

Als een student veel aanwezig was

dan voorspelt het algoritme een hogere kans op een goed eindcijfer

Als een student weinig aanwezig was

dan voorspelt het algoritme een lagere kans op een goed eindcijfer

Als een student goede cijfers had voor eerdere vakken dan gaat de voorspelling van het eindcijfer omhoog

Als aanwezigheid en eerdere cijfers samen worden bekeken

dan voorspelt het algoritme of de student een hoog, gemiddeld of laag eindcijfer zal halen Data nodig: Eerdere aanwezigheid en cijferlijst

Ethische raamwerken (ik was dinsdag ziek dus heb deze opdracht alleen gemaakt)

Moeten nabestaanden toegang krijgen tot alle online gegevens/accounts van een overledene? 

Wat zijn onze opties? 

       •           Mensen moeten voor hun overlijden toestemming geven. Geen toestemming? 

o    Aan specifieke nabestaanden  o    Aan wettelijke nabestaanden 

•     Ja, nabestaanden krijgen volledige toegang tot online gegevens/accounts  o         Beperkt 

• Read only, alleen verwijderen (ook, het hele account dus niets toevoegen) 
• Alleen foto’s (of andere materialen) 
• Alleen toegang om zaken netjes af te handelen 
• Bevriezen met een duidelijke boodschap dat het een overleden persoon.  o       Volledig 
• Dus ook toevoegen 
• Nee, nabestaanden krijgen geen enkele toegang tot online gegevens/accounts  o   Alle data worden verwijderd zodra mensen overlijden. 
• Alles wordt publiek en open na je overlijden 
• Het bedrijf/platform krijgt volledige controle over je data 

The Utilitarian Approach

Beste optie: Aan specifieke nabestaanden of Beperkt (read-only of alleen voor afhandeling) Dit levert voor de meeste mensen het meeste voordeel op. Nabestaanden kunnen belangrijke dingen regelen en herinneringen bewaren, maar je voorkomt dat er misbruik wordt gemaakt of dat de privacy van de overledene (of andere mensen) wordt geschonden. Als ik dit aan iemand zou vertellen, zouden ze het waarschijnlijk een goede middenweg vinden respectvol en praktisch.

The Rights Approach

Beste optie: Mensen moeten voor hun overlijden toestemming geven

Dit respecteert iemands recht om zelf te bepalen wat er met hun data gebeurt. Geen toestemming = geen toegang. Zo blijft de privacy van de overledene beschermd. Als ik dit uitleg aan anderen, zullen ze zeggen dat het logisch is dat iedereen zelf mag bepalen wat er met hun gegevens gebeurt.

The Fairness or Justice Approach

Beste optie: Aan wettelijke nabestaanden

Dit is het meest eerlijk, want iedereen wordt op dezelfde manier behandeld. Het is duidelijk geregeld wie er toegang krijgt, dus geen discussies of conflicten. Als ik dit deel met een groep, zouden ze waarschijnlijk zeggen dat het rechtvaardig is om een duidelijke, gelijke regel te hebben.

The Common Good Approach

Beste optie: Alleen toegang om zaken netjes af te handelen of Bevriezen met een duidelijke boodschap

Dit houdt het netjes en duidelijk voor iedereen. Het voorkomt chaos, misbruik en zorgt dat de digitale wereld opgeruimd blijft. Als ik dit uitleg, zouden mensen zeggen dat het netjes en respectvol is voor zowel de nabestaanden als de mensen online.

The Virtue Approach

Beste optie: Beperkt (bijv. alleen foto’s of herinneringen)

Dit voelt het meest respectvol. Nabestaanden kunnen rouwen en mooie momenten bewaren, maar gaan niet rommelen met de identiteit van de overledene. Het laat zien dat je met compassie en integriteit handelt. Als ik dit op tv zou uitleggen, zou het overkomen als een menselijke oplossing.

De hoofdstakeholder zijn: google, gebruiker  

Maar wanneer er een wordt gekeken vanuit een bredere visie: Sites die over het onderwerp gaan (gelinkt worden), chatgpt, edge, concurrenten google/AI, omgeving van gebruikers, Sundar Pichai (ceo google).

Mother Nature: Nadeel: Drinkwater wordt gebruikt, Verspilt veel plastic en materiaal, AI neemt veel energie en elektriciteit. Feedback: Aan/uit knop.

Super Fan: Ze nemen het overzicht als waarheid terwijl dat niet altijd zo is.

Backstabber: Informatie blijkt niet altijd te kloppen als er naar de bronnen wordt gekeken, exposed doordat jouw site wordt gelinkt terwijl je dat niet wilt/hebt gedaan. Je zou feedback kunnen geven via site.  

BFF: Ze kunnen het sneller eens zijn omdat ze het makkelijk kunnen opzoeken. Het verbreekt het menselijke contact/discussie  

Smash Hit: De AI wordt getraind doordat meer mensen het gebruiken, maar er kan een kans zijn dat er informatie komt die niet klopt. Er wordt veel drinkwater gebruikt voor het coolingsystem van AI. Heel veel mensen bezoeken de sites niet meer en daardoor worden sites nutteloos. Niemand leest artikelen meer maar iedereen gaat via AI door de makkelijke manier.  

Catalyst: Niemand doet meer verder onderzoek.  

Big Bad Wolf: Misinformatie verspreiden. Goede sites staan onderaan, terwijl populaire sites (die makkelijk te maken zijn) bovenaan staan. Iedereen die het gebruikt.

Forgotten: Mensen die geen google gebruiken/ oudere producten gebruiken worden buitengesloten. Voor mensen die het nooit gebruiken is het een verwarrende ervaring want je weet niet goed welke bron je leest. Erbij zetten wat het AI overzicht inhoud.

Siren: Je weet zelf niks meer/ doet helemaal geen onderzoek meer, en je connect niet met meerdere bronnen. Respecteert de privacy van een persoon wel (geeft weinig/geen informatie over de persoon). Tijdens schoolopdrachten kan het afleidend zijn en bij onderzoeken.  

Service Dog: Laaggeletterde mensen die het moeilijk vinden om te lezen. Het AI overzicht legt alles kort en krachtig uit.  

Radio Star: Goede samenvattingen van het onderwerp dat je hebt gezocht. Journalisten hebben minder werk. De websites verdwijnen omdat mensen er niet meer op kijken en andere informatiebronnen (boeken, artikelen, etc).   Scandal: Dat het voor het grootste deel niet betrouwbaar is. Maakt gebruik van echt ALLE data die er te vinden is. Dat de informatie zo verkeerd is dat iemand er echt iets heel slechts mee doet. Dat er alleen maar foute informatie op staat.   

ICT

Zelfreflectie

Ik heb deze opdracht samen met Lars gedaan. Ons onderwerp was zoekmachines. Ik wist van tevoren al wel een beetje hoe zoekmachines werken en hoe ze bepalen welke resultaten je ziet. Zo wist ik bijvoorbeeld dat Google je volgt en op die manier advertenties laat zien die voor jou interessant zijn. Ook wist ik dat Google veel data verzamelt en daarmee een top 10 van zoekresultaten maakt. Die top 10 wordt bepaald door vier dingen: relevantie, autoriteit, personalisatie en snelheid.

Voor mijn onderzoek heb ik verschillende bronnen gebruikt. De bron die ik het meest handig en interessant vond, was een YouTube-video van Code.org (13 juni 2017). In dat filmpje wordt op een makkelijke manier uitgelegd welke stappen er allemaal gebeuren wanneer je een zoekmachine gebruikt. Hierdoor snapte ik dingen die ik eerst niet wist, zoals wat ‘crawlen’ precies is.

Wat me vooral is bijgebleven, is dat er ook zoekmachines zijn die veel meer privacy bieden. Het idee dat er eigenlijk de hele tijd data van mij wordt verzameld, heeft me wel aan het denken gezet. Misschien ga ik voortaan een alternatief zoals DuckDuckGo gebruiken, zodat ik niet overal word getrackt.

Reflectie op 4 andere presentaties

Ook heb ik gisteren en vandaag verschillende presentaties gehad over onderwerpen die ook te maken hebben met technologie en het internet. De onderwerpen waren social mediaalgoritmes, het fediversum, generative AI en datacenters.

Bij de presentatie over social media-algoritmes ging het vooral over hoe platforms zoals Instagram en TikTok data van je verzamelen om je precies de filmpjes te laten zien die jij leuk vindt. Dat wist ik eigenlijk al wel, maar ik had nog nooit echt stilgestaan bij het effect daarvan. Ik heb geleerd wat een “filterbubbel” is en dat je daardoor vooral dingen te zien krijgt die je al interessant vindt. Hierdoor zie je minder nieuwe dingen en dat kan ook best een probleem zijn, zeker als het gaat over bijvoorbeeld nieuws of politiek. Het zette me wel aan het denken dat algoritmes zelfs invloed kunnen hebben op politieke keuzes. Ik vind het eigenlijk wel een beetje eng dat wat ik zie op social media misschien mijn mening kan beïnvloeden zonder dat ik dat doorheb.

Daarna kregen we een presentatie over het fediversum. Ik wist al dat veel sociale media zoals Facebook en Instagram van hetzelfde bedrijf zijn, maar ik had nog nooit van het fediversum gehoord. Ik leerde dat het een soort netwerk is waarin verschillende platforms met elkaar kunnen communiceren, maar dat het juist gedecentraliseerd is. Dat vond ik interessant, omdat dat juist meer privacy oplevert. Je hebt nog steeds maar één account nodig om op verschillende platforms actief te zijn, maar je data wordt niet allemaal verzameld door één groot bedrijf. Dat vind ik eigenlijk een hele goede oplossing en het liet me nadenken dat dit misschien wel de toekomst is van social media.

De presentatie over generative AI vond ik misschien wel de meest interessante. Ik wist al dat AI wordt getraind met heel veel data en dat het patronen kan herkennen, maar ik wist niet dat AI al sinds 1950 op gang gekomen is. Ook vond ik het interessant om te horen hoe AI via allemaal lagen tot een antwoord komt. Dat heeft me wel aan het denken gezet over hoe AI precies bepaalt wat het juiste antwoord is voor jou. Het idee dat AI door gigantische hoeveelheden data kan gaan en zo bijna overal een antwoord op heeft, vind ik heel interessant, maar ook gevaarlijk.

Tot slot ging de presentatie over datacenters. Ik wist wel dat datacenters grote gebouwen zijn waar onze gegevens worden opgeslagen en dat ze veel water gebruiken voor koeling. Wat ik niet wist, is dat de software in die datacenters in vijf lagen zijn opgebouwd en dat ze al in de jaren 40 zijn ontstaan. Wat ik ook interessant vond, was dat er duurzame oplossingen worden gezocht, zoals koeling met behulp van wind. Dat laat zien dat er steeds meer wordt nagedacht over hoe dit soort technieken beter kunnen voor de samenleving

Recht

“Sociale media zijn voor jongeren het digitale schoolplein, maar op dat plein kijkt altijd iemand mee.” Platforms zoals Instagram, TikTok en Snapchat zijn inmiddels zo ingebakken in het dagelijks leven dat bijna niemand zich nog afvraagt wat er gebeurt met alle persoonlijke gegevens die daar worden gedeeld. Toch zitten er grote risico’s aan dit ogenschijnlijk onschuldige gebruik.

In Europa zijn onze privacyrechten stevig vastgelegd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), maar jongeren doen er weinig mee. Dit roept de vraag op of jongeren privacy wel écht belangrijk vinden. In dit essay verdedig ik de stelling: “De huidige generatie jongeren vindt privacy niet belangrijk genoeg.” Daarbij gebruik ik het Public Stackmodel, inzichten over publieke waarden, de rol van platforms in de economie en technieken uit debattraining.

Argumenten

1. Jongeren accepteren dataverzameling 

Sociale netwerken zoals TikTok en Instagram draaien op gecentraliseerde systemen. Bedrijven zoals Meta en ByteDance beheren alles en verdienen geld met onze data. Jongeren klikken zonder na te denken “akkoord” bij nieuwe voorwaarden. Volgens Bits of Freedom (2023) voelt de meerderheid zich machteloos tegenover Big Tech, maar zoeken ze nauwelijks alternatieven.

Het Public Stack-model helpt dit te begrijpen. Het beschrijft vijf lagen: infrastructuur, protocollen, applicaties, data en governance. Op bijna alle lagen domineren commerciële partijen. Hierdoor worden publieke waarden zoals privacy, veiligheid en gelijkheid verdrongen door winstmaximalisatie (Public Stack, z.d.). Jongeren groeien dus op in een systeem waarin het normaal is dat hun gegevens eigendom zijn van bedrijven.

• Sociale druk en FOMO 

Naast deze structurele problemen speelt ook emotie mee. Jongeren gebruiken sociale media om erbij te horen. Wie offline blijft, mist gesprekken, memes of zelfs informatie voor school. Dit zorgt voor FOMO (Fear of Missing Out).

Marleen Stikker (2019) legt uit dat veel mensen hun digitale autonomie opofferen voor gebruiksgemak en sociale interactie. Jongeren weten vaak wel dat er risico’s zijn, maar de beloning in de vorm van likes, views en sociale status voelt belangrijker. Dit is een goed voorbeeld van een botsing tussen publieke waarden (privacy, autonomie) en persoonlijke behoeften (erkenning, verbondenheid). 3. De privacy-paradox en de platformeconomie

Onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (2021) laat zien dat jongeren privacy belangrijk vinden, maar in de praktijk massaal persoonlijke gegevens delen. Dit is de zogenaamde privacyparadox. Pew Research Center (2019) bevestigt dit beeld: de meeste jongeren passen hun privacy-instellingen nauwelijks aan.

Dit gedrag houdt de platformeconomie in stand: bedrijven als Meta en ByteDance draaien op de data die jongeren vrijwillig delen. Platforms ontwerpen hun apps bewust zo dat gebruikers zoveel mogelijk informatie prijsgeven (denk aan gepersonaliseerde feeds en “scroll traps”). Vanuit een juridisch perspectief hebben jongeren rechten onder de AVG, maar zij gebruiken die amper.

Ethos speelt hierbij ook een rol: jongeren vertrouwen vaak dat platforms “het wel goed regelen”. In werkelijkheid staat het belang van het platform (advertentie-inkomsten) boven de publieke waarden van de gebruiker.

Tegenargumenten

1. Jongeren zijn digital natives

Een vaak gehoord tegenargument is dat jongeren juist beter met technologie om kunnen gaan dan oudere generaties. Omdat ze zijn opgegroeid met internet en smartphones, begrijpen ze beter hoe apps en algoritmes werken. Daardoor zouden ze ook kritischer zijn en sneller doorhebben wanneer hun privacy in gevaar komt. Er zijn inderdaad voorbeelden te vinden van jongeren die bewust alternatieve platforms gebruiken, zoals Signal of Mastodon, of die hun privacy-instellingen wél regelmatig aanpassen. Sommige jongeren zijn zelfs actief in online communities die zich inzetten voor digitale rechten en privacy.

Toch is dit eerder de uitzondering dan de regel. De meeste jongeren blijven gebruikmaken van de grote platforms zoals TikTok, Instagram en Snapchat. Juist omdat daar hun vrienden en leeftijdsgenoten zitten, voelen ze weinig motivatie om over te stappen. Ook al hebben ze de technische kennis, de sociale drempel om “ergens anders heen te gaan” is vaak te hoog. Het feit dat alternatieve platforms veel kleiner en minder gebruiksvriendelijk zijn, versterkt dit nog meer. Hierdoor is de invloed van de zogenoemde digital natives op de grote massa relatief klein.

• Privacy-educatie neemt toe

Een ander tegenargument is dat privacy en digitale weerbaarheid steeds meer aandacht krijgen in het onderwijs en in campagnes. Scholen organiseren lessen over cyberveiligheid, docenten bespreken algoritmes en er zijn projecten die jongeren bewust maken van dataverzameling. Ook maatschappelijke organisaties, zoals Bits of Freedom, zetten zich actief in om jongeren te informeren over hun rechten. Hierdoor lijkt het alsof jongeren steeds beter begrijpen waarom privacy belangrijk is.

Maar ook hier geldt dat weten niet hetzelfde is als doen. Jongeren kunnen rationeel uitleggen waarom privacy belangrijk is, maar kiezen in de praktijk nog steeds voor het gemak van grote platforms. Het fenomeen FOMO (Fear of Missing Out) speelt hierin een grote rol: zelfs als jongeren weten dat TikTok veel data verzamelt, verwijderen ze de app niet, omdat ze anders bang zijn buitengesloten te raken. Logos (het rationele argument) wint dus niet van pathos (de sociale en emotionele druk).

Bovendien blijkt uit onderzoek van Pew Research Center (2019) dat veel jongeren wel zeggen zich zorgen te maken over privacy, maar weinig actie ondernemen. Slechts een klein percentage past regelmatig instellingen aan of maakt gebruik van rechten zoals dataportabiliteit. Privacyeducatie draagt dus bij aan bewustzijn, maar het effect op het daadwerkelijke gedrag van jongeren is beperkt.

Conclusie

Alles bij elkaar genomen klopt de stelling: jongeren vinden privacy niet belangrijk genoeg. Ze accepteren dat hun data wordt verzameld, ze kiezen liever voor sociale verbondenheid dan voor bescherming van hun gegevens, en hun gedrag komt niet overeen met wat ze zeggen belangrijk te vinden.

Dat betekent niet dat er helemaal geen hoop is. Er zijn jongeren die wel bewust kiezen voor alternatieve netwerken of die hun rechten onder de AVG gebruiken. Ook helpt het dat er steeds meer onderwijs en campagnes komen over digitale weerbaarheid. Maar zolang de meerderheid gemak en likes belangrijker vindt dan privacy, blijft digitale vrijheid vooral een mooi idee in plaats van een dagelijkse praktijk.

Als jongeren hun privacy blijven inruilen voor likes en gebruiksgemak, lopen ze het risico hun digitale toekomst uit handen te geven.

Reflectie

Deze opdrachten passen goed bij de STUK-criteria omdat ik heb laten zien dat technologie niet alleen een technisch onderwerp is, maar ook raakt aan publieke waarden zoals privacy, eerlijkheid, autonomie en duurzaamheid. Door te werken vanuit de drie invalshoeken Ethiek, ICT en Recht heb ik geleerd om digitale systemen niet alleen te begrijpen op technisch niveau, maar ook te analyseren vanuit morele en maatschappelijke perspectieven. Dat heeft mijn kijk op technologie verdiept: ik zie nu dat elke ontwerpkeuze gevolgen heeft voor mensen en de samenleving.

In het ethische deel onderzocht ik morele dilemma’s rondom algoritmes en digitale nalatenschap. Bij het eerste algoritme, dat bepaalt wie de “beste student” is, werd duidelijk hoe lastig het is om eerlijkheid te waarborgen wanneer menselijke kwaliteiten, zoals motivatie en inzet, worden vertaald naar cijfers en punten. Een algoritme lijkt objectief, maar de criteria worden nog steeds door mensen bepaald. Dat betekent dat elke regel een waardeoordeel in zich draagt. In het tweede voorbeeld, over digitale nalatenschap, ontdekte ik hoe complex de afweging is tussen de privacy van de overledene en de emotionele behoeften van nabestaanden. Door verschillende ethische benaderingen te gebruiken, zoals het utilitarisme en de rights approach, leerde ik dat er niet één juist antwoord is, maar dat transparantie, toestemming en respect voor menselijke waardigheid altijd centraal moeten staan.

Het ICT-deel ging over de werking van zoekmachines en de invloed van algoritmes op wat gebruikers te zien krijgen. Door onderzoek te doen, onder andere met een uitlegvideo van Code.org, kreeg ik beter inzicht in wat er op de achtergrond gebeurt wanneer je iets opzoekt. Wat mij vooral opviel, is dat zoekmachines niet alleen informatie ordenen, maar ook bepalen wat wij belangrijk vinden. Door personalisatie en data-analyse ontstaat een filterbubbel, waardoor mensen steeds dezelfde informatie te zien krijgen. Dit heeft invloed op hoe we denken, leren en beslissen. Het zette me aan het denken over mijn eigen online gedrag en de afhankelijkheid van grote platforms zoals Google.

In het rechten deel onderzocht ik de positie van jongeren op sociale media en de waarde die zij hechten aan privacy. Hoewel jongeren via de AVG juridisch beschermd zijn, blijkt uit onderzoek dat ze hun rechten nauwelijks benutten. Ze weten vaak wel wat de risico’s zijn, maar kiezen toch voor gemak en sociale verbondenheid. Dit illustreert de zogenaamde privacyparadox: we zeggen privacy belangrijk te vinden, maar handelen daar niet naar. Deze spanning tussen recht en gedrag laat zien dat juridische regels pas effectief zijn als mensen ook bewust kiezen om ze te gebruiken.

Door deze drie perspectieven te combineren, kon ik analyseren wat er stuk is aan digitale systemen: de balans tussen commerciële belangen, publieke waarden en menselijke behoeften is vaak zoek. Bedrijven ontwerpen technologie met winst of efficiëntie als uitgangspunt, terwijl waarden als rechtvaardigheid, transparantie en duurzaamheid onderbelicht blijven. Ook besefte ik dat technologie invloed heeft op onze verhalen, relaties en identiteit.

Deze opdrachten hebben mij geleerd om verder te kijken dan de technische kant van ICT. Ik begrijp nu beter hoe belangrijk het is dat ontwerpers, wetgevers en gebruikers samen nadenken over de maatschappelijke gevolgen van technologie. Alleen door bewust te blijven van de morele keuzes die in digitale systemen verborgen zitten, kunnen we werken aan een toekomst waarin technologie eerlijk, veilig en mensgericht blijft.

Bronnenlijst

Autoriteit Persoonsgegevens. (2021). Jongeren en privacy: onderzoek naar bewustzijn en gedrag. Den Haag: AP.

Bits of Freedom. (2023). Privacy en jongeren: de paradox van bewustzijn en gedrag. Geraadpleegd van https://www.bitsoffreedom.nl

boyd, d. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. New Haven: Yale University Press.

Code.org. (2017, 13 juni). The Internet: How search works [Video]. YouTube. https://youtu.be/LVV_93mBfSU

OpenAI. (2025). ChatGPT [Large language model]. Gebruikt voor spellingscontrole en taalcorrectie. https://chat.openai.com/

Public Stack. (z.d.). Een alternatief model voor een open en eerlijk internet. Geraadpleegd van https://publicstack.net

Pew Research Center. (2019). Teens, social media & technology 2018. Geraadpleegd van https://www.pewresearch.org

Stikker, M. (2019). Het internet is stuk – maar we kunnen het repareren. Amsterdam: De Geus.

Maken

Design & Economie

De opdrachten voor Design en Economie is de oude versie van het projectverslag van OpenBron.
Ik hebben deze versie toegevoegd omdat de deadline voor de eerste inlevering op 27 oktober 2025 staat, terwijl de herkansing, waarin we de ontvangen feedback verwerken, pas op 29 oktober 2025 moet worden ingeleverd.

Op die manier kan deze versie nog op tijd worden beoordeeld, en leveren we de verbeterde, aangepaste versie na het verwerken van de feedback in voor de herkansing.

Inleiding

Tegenwoordig twijfelen er steeds meer mensen of de huidige informatievoorziening niet
stuk is. Mensen twijfelen bijvoorbeeld bij NOS over de betrouwbaarheid van artkelen, de
transparantie naar de gebruiker toe, privacy. Waardes die centraal zouden moeten staan in
het designproces van een nieuw nieuwsplatform. Er ontstaat door nieuwsplatformen
polarisatie binnen de samenleving. Daarom was de challenge in dit rapport om
nieuwsplatform op te ze en volgens een designproces. Daarbij zal er voor gezorgd worden
dat dit nieuwsplatform onafhankelijk is van Big Tech en er een koppeling gemaakt zal worden
met het Fediverse om de informatie op te zien. De opdracht was om binnen 2 weken
versneld het designproces volgens het open Diamond principe. Namelijk met de fases
research, ideation, solution en prototypes. Research was de vraag van wat is er stuk aan de
huidige nieuwspla ormen. Ideation was de fase om zoveel mogelijk publieke waarden te
verzamelen van de gebruiker door middel van interviewen. Solution was het bedenken van
een concept die gebruikt zou kunnen worden volgens de Crazy Eight methode. En het
prototype was om daar een Storyboard van te maken en een filmpje volgens de Golden
Circle methode.

1.Vooronderzoek naar mogelijk nieuwsplatform
Nieuwsplatform OpenBron
Waarom NOS als voorbeeld
De NOS is al een neutraal nieuwsplatform. Aan dit nieuwsplatform zijn ook niet veel
kenmerken te herkennen waarop het verbeterd zou kunnen worden. Toch zijn er een paar
kenmerken gevonden. Hoe het zoekproces van artikelen werkt, waarmee de afhankelijkheid
van Big Tech geïllustreerd wordt. Het onderscheid dat je drie soorten cookies kunt
accepteren op dit nieuwsplatform en dat er geen commons idee in is geimplementeerd, dat
iedereen artikelen kan opsturen naar het nieuwsplatform. En dat er geen informatie
inzichtelijk is tot aan de publicatie van een artikel, het ontbreekt aan transparantie in het
proces bij NOS.

In figuur 1 is er te zien dat een standaard artikel bij NOS geen transparan6e verschaf. Er wordt puur het artikel gepubliceerd. Maar bij het artikel staat geen inzage in het proces, bronvermeldingen of informatie over de auteur.

Onafhankelijkheid big tech  

We willen een nieuw nieuwsplatform ontwerpen die chronologisch artikelen toont als je zoekt op een bepaald woord. En niet de meest relevante artikelen of opvallendste artikelen over die zoekterm weergeeft. Bijvoorbeeld als je zoekt op het woord drugs dan vind je op NOS de meest relevante artikelen die NOS ooit heeft gepubliceerd. Maar dit nieuwsplatform is juist als je een bepaalde zoekterm invoert de artikelen chronologisch worden getoond met dat woord erin. Geen filtering in de feed verwerkt als je zoekt.

Alleen basiscookies  

Ons nieuwsplatform implementeert alleen essentiële cookies en dat je alleen daarmee akkoord kan gaan of dat het afgewezen kan worden. En de nieuwsconsument op het nieuwsplatform niet de mogelijkheid krijgt om akkoord te gaan met andere cookies.  En er worden artikelen gepubliceerd met meer achtergrond, zoals wat is de geschiedenis van deze persoon, geef oplossingen uit meerdere invalshoeken. Dit idee bestaat al maar willen we combineren met dat artikelen chronologisch worden opgezocht. 

Commons-idee implementeren

Dus net zoals bij Wikipedia kan iedereen artikelen insturen en vervolgens wordt het door het redactiebureau bestaande uit Vincent, Niek en Freek. Wij geven ook de beoordeling wat er aan een bepaald stuk is geschreven. Het redactiebureau bestaande uit Vincent, Niek en Danny die ingestuurde artikelen van iedereen kan beoordelen en niet alleen van nieuwsmakers. 

Koppeling Fediverse

Om de koppeling met het Fediverse te maken wordt ervoor gezorgd dat de inhoud van de artikelen en het verdere nieuwsplatform op de website van Greenhost en in de Mastodon instance exact gelijk is aan elkaar. De feiten kloppen 1 op 1. Verder is de Mastodon instance in beheer van OpenBron en dat zorgt ervoor dat OpenBron zelf de regels kan opstellen voor binnen de instance hoe gebruikers met elkaar omgaan. Het laatste kenmerk is dat alle Mastodon instance aparte servers zijn en onafhankelijk opereren. Stel 1 server ligt eruit dan gaat de publicatie van artikelen binnen OpenBron ongestoord verder.

Polarisatie in de samenleving

Tegenwoordig met de huidige nieuwsvoorzieningen is het gevaar dat gebruikers type meningen gaan vormen over een artikel die verschillen van andere meningen. Er zullen type groepen ontstaan met verschillende meningen en dat zal OpenBron verbeteren.

2.Stakeholdersmap

In figuur 2 is de gemaakte stakeholdersanalyse te zien, hieronder zal dat worden toegelicht. De stakeholders die zoveel mogelijk geïnformeerd willen worden zijn de abonnees binnen het premium model van OpenBron. Dit zal een groep nieuwsconsumenten zijn die artikelen tegen betaling kan lezen. En die betaling ontvangt de redactie van het nieuwsplatform. Verder heb je naast de abonnees de gebruikelijke nieuwsconsumenten op het platform. Dit zijn de mensen die gebruikmaken van OpenBron als nieuwsplatform en er niet voor betalen om bepaalde artikelen te kunnen lezen. Tot slot heb je ook de Mastodon volgers voor de koppeling naar het Fediverse platform. Het platform OpenBron zal ook een aparte instance hebben op Mastodon en daarop zullen exact dezelfde artikelen aan de Mastodon volgers worden getoond die OpenBron niet via de website maar via de Mastodon instance bekijken. Belangrijk is dat het platform als common wordt aangeboden en al deze groepen een artikel op kunnen sturen naar Openbron. Iedereen in dit deel van het kwadrant is automatisch bij OpenBron ook een journalist en auteur van het artikel. Om deze reden hebben zij wel interesse in het platform, maar niet een grote invloed.

De stakeholders die grondig en goed geïnformeerd willen worden is de redactie. De redactie bestaat uit Vincent, Danny en Niek, die het nieuwsplatform OpenBron in beheer hebben. De binnenkomende artikelen die worden opgestuurd naar OpenBron worden door de redeactie beoordeeld. Verder heb je de fact-checkers een groep die artikelen kan opsturen en kritisch kan lezen. Zij keuren net als de redactie de feiten in een artikel goed of af.

De stakeholders die regelmatig en normaal contact willen met OpenBron zijn de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalistenvakbond). Want de vakbond voor journalisten behartigt de belangen van alle mensen die de nieuwsartikelen naar OpenBron opsturen. Een vakbond komt op voor alle werknemersgerelateerde zaken binnen OpenBron. Daarnaast heb je het ANP (Algemeen Nederlands Persbureau). Deze organisatie levert foto’s aan voor artikelen. En deze foto’s gebruiken de journalisten. Maar ze hebben verder net als de NVJ geen grote interesse en ook geen grote invloed binnen dit platform. Tot slot heb je de media, die de informatie uit de artikelen op de site van OpenBron gebruiken als bron om ander nieuws weer op te baseren.

De stakeholders die de verwachtingen peilen en hieraan voldoen zijn de informatieverschaffers. Zij zijn de mensen die meewerken met de journalisten om informatie te geven voor een achtergrondartikel. Zij leveren input voor een artikel, maar hebben geen interesse in ons nieuwsplatform. Daarentegen hebben zij als stakeholder wel invloed, omdat zonder deze informatieverschaffers er geen artikel wordt gepubliceerd. Daarnaast heb je hostingsbedrijven. De website van Openbron wordt bij de partij Greenhost gehost. Zij stellen de regels vast waaraan de website moet voldoen. Tot slot heb je de beheerders van de instance binnen Mastodon. Want zij stellen regels vast waaraan OpenBron zich zal moeten houden als er artikelen worden gepubliceerd op de instance.   

3.Wat is er stuk aan de huidige nieuwsvoorziening

In figuur 3 zijn de belangrijkste waarden voor het nieuwsplatform te zien. Hieronder zal dat worden toegelicht.
Er kunnen volgens drie perspectieven gekeken worden naar wat er stuk is aan de huidige nieuwsvoorziening: vanuit het perspectief van onszelf, van de gebruiker van nieuwsvoorzieningen en van de maker van nieuwsvoorzieningen.
Aan al deze perspectieven zijn vervolgens drie waarden gekoppeld die momenteel niet goed functioneren. Hieronder zullen deze waarden worden toegelicht.

Allereerst over de waarde innovatie.
Deze waarde komt niet terug in de huidige nieuwsvoorziening, omdat je niet ziet dat artikelen van een journalist steeds verbeteren. De blik op artikel A blijft bijvoorbeeld hetzelfde als op artikel B.

Polarisatie in de samenleving

De waarde transparantie is in de huidige nieuwsplatformen niet meer aanwezig. Er is te zien dat er bij een nieuwsartikel niet van A tot Z duidelijkheid en transparantie wordt gegeven aan de gebruiker, zoals waar de informatie vandaan komt en hoe deze tot stand is gekomen.
De redactie onderbouwt bijvoorbeeld niet de keuzes waarom een bepaald artikel gepubliceerd wordt.
Door een gebrek aan transparantie ontstaat er polarisatie in de samenleving: er ontstaan groepen met één type mening over een gebeurtenis.
Doordat het niet duidelijk is wat er in het proces gebeurt tot aan de publicatie van een artikel, krijgt een groep mensen een mening over een auteur of artikel die niet juist is. Een andere groep heeft weer een heel andere mening over hetzelfde artikel. Dit zou gelijkgetrokken moeten worden.
Dit is de belangrijkste waarde die OpenBron zal meenemen gedurende de ontwikkeling.

Gebrek aan innovatie

Innovatie zou juist moeten stimuleren dat de blik van een auteur op artikelen vernieuwt, dus steeds nieuwer en beter wordt.

Concurrentie vs. innovatie

De waarden concurrentie en innovatie botsen.
Op het moment dat een nieuwsvoorziening concurreert met andere nieuwsvoorzieningen, gaat er minder aandacht zitten in de publicatie van de artikelen. Daardoor worden deze artikelen niet geïnnoveerd.

Geen eigenaarschap van data

Dan het eigendom van gegevens.
Zodra een nieuwsplatform wordt bezocht, zijn mensen niet langer eigenaar van hun gegevens. Deze zijn in handen van de nieuwsvoorziening, die bepaalt wat er met deze gegevens gebeurt — bijvoorbeeld bij het bepalen van de relevantie van artikelen.
Vanuit het perspectief van de gebruiker zijn de waarden gelijkheid (van uitkomsten), privacy en vertrouwen aangetast.

Ongelijkheid in uitkomsten

Gelijkheid van uitkomsten betekent dat wat de ene nieuwsvoorziening zegt over een bepaald artikel niet gelijk is aan wat een andere nieuwsvoorziening daarover zegt.
Minderheden in de samenleving krijgen door cookies andere uitkomsten te zien dan anderen.

Privacy wordt geschonden

Privacy, want de gebruiker is niet anoniem binnen de nieuwsvoorziening.
Hij of zij moet akkoord gaan met cookies; een deel van die cookies komt terecht bij de nieuwsvoorziening zelf, maar ook een deel bij externe partijen zoals Google.

Vertrouwen in journalisten

Vertrouwen, want op welke factoren kan de gebruiker van een nieuwsartikel vertrouwen?
Hoe kan worden uitgesloten dat de uitspraken van de journalist in een artikel betrouwbaar zijn?
Een nieuwsconsument kan niet altijd vertrouwen op de bron van informatie.

Tot slot: aansprakelijkheid, concurrentie en kennis

Tot slot zijn de waarden aansprakelijkheid, concurrentie en kennis volgens de nieuwsmakers problematisch.

Aansprakelijkheid bij artikel

Bij aansprakelijkheid: wanneer een artikel wordt ingestuurd en de feiten blijken niet te kloppen, is de nieuwsmaker niet volledig aansprakelijk voor de gevolgen van die onjuiste bevindingen.

Concurrentie vs. privacy

Concurrentie, want nieuwsmakers willen concurreren met andere nieuwsvoorzieningen, en daardoor gaat de kwaliteit van de artikelen en de veiligheid van de gebruiker achteruit.
De waarde concurrentie van de nieuwsmaker botst met de waarde privacy van de gebruiker.
Concurrentie houdt in dat de prijzen zo laag mogelijk worden gehouden om de nieuwsvoorziening aantrekkelijker te maken dan andere aanbieders. Maar veiligheid van de gebruiker kost geld, en op het moment dat er sterk wordt geconcurreerd, gaat dat ten koste van de privacy.

Kennisdeling ontbreekt

Kennis, want nieuwsmakers schrijven de artikelen niet met voldoende diepgang of kennis in de publicatie van hun werk.

4.Perspectief van gebruikers op nieuwsvoorzieningen

Tijdens de interviews werd duidelijk dat beide respondenten kritisch staan tegenover nieuwsplatformen, maar dat hun perspectieven op verantwoordelijkheid, transparantie en innovatie verschillen.

Aansprakelijkheid

De eerste geïnterviewde vindt dat nieuwsplatformen te weinig verantwoordelijkheid nemen voor de juistheid van hun berichten. Volgens hem tonen veel platformen slechts één kant van het verhaal, waardoor de nuance verloren gaat.
Hij vindt dat de persoon die het artikel publiceert aansprakelijk moet zijn voor eventuele misleidende informatie.

De tweede respondent daarentegen heeft meer vertrouwen in de journalistieke verantwoordelijkheid van nieuwsplatformen.
Hij vindt dat de hoofdredactie verantwoordelijk is voor de juistheid van de berichtgeving en gelooft dat de meeste media dit goed doen.

Concurrentie

Beide respondenten merken op dat veel nieuwsplatformen sterk op elkaar lijken en vaak hetzelfde nieuws brengen.
De eerste geïnterviewde ervaart daardoor weinig echte keuze.
De tweede vindt dat er wel keuze is, maar dat de inhoud grotendeels overlapt.

Over het effect van concurrentie verschillen ze licht van mening:
de eerste suggereert dat concurrentie de kwaliteit niet per se ten goede komt, terwijl de tweede juist denkt dat concurrentie het nieuws verbetert omdat het platformen dwingt scherp en actueel te blijven.

Kennis

Op het gebied van kennis en diepgang zijn beide respondenten kritisch.
De eerste zegt dat het nieuws hem overspoelt met meningen en weinig echte verdieping biedt.
Hij mist achtergrondinformatie en bespreekt nieuws daarom liever met anderen om meer context te krijgen.

De tweede respondent bekijkt het nieuws selectiever en gebruikt andere bronnen, zoals ChatGPT, wanneer hij meer diepgang wil.
Hij ziet nieuws vooral als een startpunt voor verdere verdieping.

Innovatie

De eerste respondent vindt nieuwsplatformen weinig vernieuwend: ze gebruiken allemaal dezelfde opbouw en stijl.
Wel pleit hij voor meer focus op sociale media en meer diepgang in artikelen.

De tweede respondent vindt nieuwsplatformen juist behoorlijk innovatief.
Hij waardeert vooral de snelheid en toegankelijkheid van nieuws vandaag de dag.
Wel zou hij graag meer gebruik van beelden zien, zodat kijkers hun eigen conclusies kunnen trekken.

Transparantie

De eerste respondent let nauwelijks op bronnen, maar geeft wel aan dat hij de bron uiteindelijk belangrijk vindt voor betrouwbaarheid.

De tweede gelooft dat nieuwsmedia bepaalde voorkeuren en belangen hebben, maar vertrouwt er over het algemeen op dat hun berichtgeving klopt.
Voor hem is transparantie over de herkomst van een verhaal minder belangrijk, zolang de feiten juist zijn en de bron vermeld wordt.

Eigendom van gegevens

Op het gebied van datagebruik verschillen de respondenten opnieuw.
De eerste is zich niet bewust van hoeveel data nieuwsplatformen verzamelen en geeft aan dat hij liever heeft dat platformen weinig over hem weten.
De tweede is zich daar wél van bewust en vertrouwt erop dat nieuwsorganisaties zorgvuldig met persoonlijke gegevens omgaan.

Conclusie

Beide interviews tonen een zekere scepsis tegenover nieuwsplatformen.
De eerste respondent mist vooral diepgang, nuance en transparantie, terwijl de tweede het nieuws over het algemeen betrouwbaar en innovatief vindt, maar beseft dat belangen altijd een rol blijven spelen.

5.Poster

In figuur 4 is de poster van OpenBron te zien wat gepresenteerd is aan Marleen Stikker. Hierin zijn onder andere de waardes te zien die in dit nieuwsplatform verwerkt zullen worden. Wat de doelgroep voor dit nieuwsplatform is. Hoe OpenBron zal zorgen voor een betere nieuwsvoorziening en hoe het nieuwsplatform gedeeld zal worden onder het publiek.

6.Visualitatie

Ideationmethode: Crazy Eight

De vraag waar deze Crazy Eight-methode op ingaat is:
“Hoe kan ervoor gezorgd worden dat het proces tot het publiceren van een artikel transparant blijft voor de gebruiker van het nieuwsplatform OpenBron?”

De eerste oplossing is dat de redacteuren die besluiten een artikel te publiceren, hun keuze onderbouwen.
De tweede oplossing is dat er onderaan elk artikel een apart vak komt met een bronvermelding.
De derde oplossing is dat tijdens de communitysessies alle ideeën over een artikel met elkaar worden gedeeld binnen de community.
De vierde oplossing is dat degene die het nieuws naar de redactie opstuurt, binnen één week een document ontvangt waarin staat of de redactie heeft besloten het artikel te publiceren of niet.
De vijfde oplossing is dat bovenaan een artikel wordt vermeld welke informatie de auteur heeft opgegeven, en niet alleen de naam van de auteur.

De zesde oplossing is dat de redactie kan kiezen uit meerdere artikelen voordat iets over een onderwerp wordt gepubliceerd. De redactie kan zo meerdere invalshoeken met elkaar vergelijken.
De zevende oplossing is dat alle documenten die de redactie opstelt onderaan de website worden getoond. De gebruiker kan dan nalezen welke overwegingen de redactie heeft gemaakt.
De achtste oplossing is dat er tijdens een zoekopdracht op de achtergrond een script meeloopt dat bijhoudt hoe de zoekresultaten tot stand komen. De gebruiker kan zo zien hoe zijn zoekterm is verwerkt door het nieuwsplatform.

Uit de uitvoering van de ideationmethode zijn acht oplossingen voortgekomen op de centrale vraag.
Van deze oplossingen wordt nummer zeven verder uitgewerkt als concept:
“Alle documenten die de redactie opstelt, worden onderaan de website getoond. De gebruiker kan dan nalezen welke overwegingen de redactie heeft gemaakt.”

Storyboard

De oplossing uit de ideationmethode Crazy Eight, waarop het concept is gebaseerd, wordt toegelicht met behulp van een storyboard dat in grote lijnen zes stappen bevat — vanaf het moment dat een journalist een artikel instuurt tot aan de publicatie op OpenBron.
Met dit storyboard komt de waarde transparantie nadrukkelijk naar voren gedurende het gehele proces.

In figuur 5 is het proces binnen OpenBron te zien, waarin wordt weergegeven hoe transparantie gedurende het publicatieproces van artikelen duidelijk wordt gemaakt voor zowel de auteur als de gebruiker.
De stappen in dit proces zijn gebaseerd op de prompt die in OpenAI is ingevoerd.

Hieronder volgt de prompt die in OpenAI is gebruikt om het storyboard te genereren.
Hierin wordt de waarde transparantie in de verschillende stappen toegelicht.

Voor het opstellen van het storyboard is gebruikgemaakt van het platform OpenAI.
De volgende prompt is ingevoerd, waaruit het storyboard is voortgekomen:

Wij hebben het nieuwsplatform OpenBron, waarin de waarde transparantie centraal staat. Hieronder volgt een uitleg van de waarde die wij willen verwerken in OpenBron.

Ondoorzichtige processen
De waarde transparantie is in huidige nieuwsplatformen vaak niet meer aanwezig.
Bij nieuwsartikelen wordt niet van A tot Z duidelijkheid en transparantie geboden aan de gebruiker, bijvoorbeeld over waar de informatie vandaan komt en hoe deze tot stand is gekomen.
De redactie onderbouwt vaak niet waarom een bepaald artikel gepubliceerd wordt.

Het idee om transparantie te verwerken in OpenBron wordt als volgt toegelicht:
Oplossing 7 houdt in dat alle documenten die de redactie opstelt onderaan de website worden getoond, zodat de gebruiker kan nalezen welke overwegingen de redactie heeft gemaakt.

Om deze oplossing te visualiseren, wordt een storyboard gemaakt met zes stappen.
De afbeeldingen per stap zijn zo gedetailleerd mogelijk uitgewerkt.
Deze zes stappen visualiseren de werking van OpenBron.

De zes stappen van het storyboard

1. Iemand schrijft een nieuwsartikel. Door het commons-idee van OpenBron kan iedereen uit de Nederlandse samenleving artikelen opsturen naar het nieuwsplatform.
2. Het artikel wordt naar de redactie gestuurd. De redactie bestaat uit drie personen achter een tafel die het artikel ontvangen.
3. De redactie beoordeelt het artikel aan diezelfde tafel.
4. Vervolgens stelt de redactie een document op met de motivatie van de beslissing en deelt dit met de auteur van het artikel.
5. De auteur ontvangt daarna een e-mail van de redactie waarin staat dat het artikel op de website wordt gepubliceerd, en reageert enthousiast.
6. Tot slot wordt het artikel zichtbaar op de website van OpenBron, die wordt gehost via Greenhost, en op de Mastodon-instance in het fediverse van OpenBron.
   Belangrijk is dat de informatie op de website van OpenBron gelijk is aan de informatie in de Mastodon-instance.
   Het artikel is nu gedeeld met iedereen, en dit vormt het volledige proces binnen OpenBron.

Key screens

In figuur 6 en 7 zijn de key screens te zien van hoe de website van OpenBron er ongeveer uit zal zien.
In figuur 6 is te zien dat de gebruiker binnenkomt op de homepagina, waar meerdere artikelen worden weergegeven over uiteenlopende onderwerpen waarover nieuws kan worden gemaakt, met een vergelijkbare scope als bijvoorbeeld de artikelen van de NOS.

In figuur 7 is vervolgens één artikel te zien, namelijk een achtergrondartikel. Dit artikel bevat een inleiding, een kern en een slot, met daarin perspectieven van meerdere informatieverschaffers. Dit zijn de mensen die hebben meegewerkt aan de publicatie van het artikel.

Het onderscheid met de NOS is dat er bij OpenBron een bijlage wordt toegevoegd met de motivatie voor de publicatie. Deze motivatie wordt door de redactie bij elk artikel gepubliceerd. Daarnaast worden alle bronvermeldingen volgens de APA-richtlijnen toegevoegd.

7.Storytelling

Video storytelling:https://minor.88vandenberg88.nl/wp-content/uploads/2025/10/Promotievideo-OpenBron.mp4

8.Uitwerking van het Businessmodel

Missie

De missie van OpenBron is het verminderen van polarisatie in de samenleving door volledige transparantie te creëren in het proces van de publicatie van artikelen.
De afgelopen jaren zijn er groepen in de samenleving ontstaan die een bepaalde mening hebben over gebeurtenissen in artikelen.
Door meer achtergrondinformatie over het proces te geven, zoals hoe een artikel wordt beoordeeld door de redactie en wat de motivatie is achter de publicatie, en door bronnen onderaan een artikel uitgebreider te vermelden, zal er in de samenleving een grotere groep ontstaan die op basis van gedeelde informatie tot eenzelfde inzicht kan komen over een artikel.

Netwerken

Wanneer er wordt gekeken naar de netwerken van OpenBron, zijn er grofweg vier soorten netwerken waarin het nieuwsplatform zich bevindt: het productienetwerk, het gebruikersnetwerk, het technologisch netwerk en het institutioneel netwerk.

In het productienetwerk bevinden zich de stakeholders uit de Nederlandse samenleving, naast de journalisten en de factcheckers. Deze journalisten en factcheckers leveren artikelen aan bij OpenBron en zorgen ervoor dat er voldoende content op de website verschijnt.

In het gebruikersnetwerk bevinden zich grotendeels dezelfde stakeholders als in het productienetwerk. Binnen OpenBron kan een maker van een artikel namelijk ook een lezer zijn van andere nieuwsartikelen. In dit geval bestaat het gebruikersnetwerk uit journalisten, factcheckers en de bredere Nederlandse samenleving.

In het technologisch netwerk bevinden zich de stakeholders Greenhost en Mastodon. De website van OpenBron wordt gehost via een domein van Greenhost en heeft daarnaast een koppeling met het Fediverse, waarbij dezelfde artikelen ook beschikbaar zijn via de Mastodon-instance van OpenBron.

In het institutioneel netwerk bevinden zich de stakeholders van de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten) — de vakbond die de belangen van journalisten behartigt, het ANP dat tegen betaling foto’s levert voor de artikelen op OpenBron, en de mediaorganisaties die artikelen van OpenBron gebruiken, waarop auteursrechten rusten.
Dit netwerk omvat alle instanties die betrokken zijn bij regelgeving, belangenbehartiging en mogelijke subsidiëring.

Eigendom

De redactie en het aandelenkapitaal van het platform vallen volledig onder de verantwoordelijkheid van OpenBron. De redactieleden zijn zowel bestuurders als mede-eigenaren, met daarnaast aandeelhouders die hen actief ondersteunen. De initiële investering komt van een vermogende familie die sterk gelooft in de missie van OpenBron.

Dankzij deze opzet behoudt OpenBron volledige controle over koers, inhoud en kwaliteit. Het platform werkt onafhankelijk en laat zich niet leiden door de druk van externe partijen die gericht zijn op snelle winst. Hierdoor krijgt de organisatie de ruimte om te vernieuwen, te experimenteren en strategisch te groeien.

Als rechtsvorm is gekozen voor een besloten vennootschap (bv).
Deze structuur maakt het mogelijk om aandelen uit te geven en aandeelhouders te betrekken, terwijl het dagelijkse bestuur in eigen handen blijft.
OpenBron zorgt ervoor dat privévermogen gescheiden blijft van bedrijfsrisico’s en legt duidelijk vast wie welke rechten heeft, wie mag meebeslissen en hoe opbrengsten worden verdeeld.

Toezicht

De eerste regel binnen het toezichtmodel is dat het gemeenschappelijk goed wordt gemonitord door de gemeenschap. In dit geval zijn de artikelen op het platform het gemeenschappelijk goed, en de gemeenschap bestaat uit de gehele Nederlandse samenleving, waaronder factcheckers en journalisten.
Factcheckers hebben bijvoorbeeld het recht om een artikel aan te passen en dit opnieuw in te dienen bij de redactie ter beoordeling. De redactie beslist vervolgens of de aanpassing gegrond is en voegt de motivatie van deze beslissing als bijlage toe onder het artikel.

De tweede regel is dat de gemeenschap gezamenlijk een lijst met oplopende sancties ontwikkelt.
Wanneer gebruikers misbruik maken van het platform door complottheorieën of ongefundeerde berichten te plaatsen, krijgen zij eerst een waarschuwing en later, bij herhaling, een boete als schadevergoeding. Zulke artikelen kunnen de reputatie van OpenBron schaden.
Omdat het proces transparant is, wordt onder elk artikel vermeld wat de motivatie van de redactie was voor publicatie en hoeveel waarschuwingen de auteur heeft ontvangen voor eerdere overtredingen.
De gemeenschap beslist vervolgens over de sanctie, bijvoorbeeld of er een geldboete wordt opgelegd.

De criteria voor een waarschuwing zijn als volgt:
Wanneer een artikel meer dan drie ongegronde meningen bevat (meningen zonder argumentatie), ontvangt de auteur een officiële waarschuwing van de redactie of de factcheckers.
Bij drie officiële waarschuwingen krijgt de gemeenschap het recht om onderaan de publicatie te zien hoeveel waarschuwingen de auteur heeft en te discussiëren of een boete of andere maatregel passend is.

Financiën

De kosten van OpenBron bestaan uit het hosten van de domeinnaam bij Greenhost en het betalen van de lonen van de journalisten.
De omzet komt voort uit donaties, maandelijkse bijdragen van aandeelhouders, betalingen van mediaorganisaties die artikelen van OpenBron gebruiken (inclusief vergoedingen voor auteursrechten) en eventuele schadevergoedingen wanneer auteurs herhaaldelijk de regels overtreden.

Het startkapitaal van OpenBron bestaat uit een investering van een aandeelhouder die in de missie van het nieuwsplatform gelooft en deze investering later wil terugverdienen.
De winst wordt verdeeld: een deel gaat naar de aandeelhouders die geloven in het maatschappelijke doel van OpenBron, en een deel blijft bij de redactie om te investeren in innovatie van artikelen — een van de centrale waarden van het platform.

9.Conclusie

Het ontwikkelen van het nieuwsplatform OpenBron vertrekt vanuit de groeiende twijfel aan de betrouwbaarheid, transparantie en onafhankelijkheid van bestaande nieuwsplatformen, zoals de NOS.
De centrale probleemstelling luidt dat de huidige informatievoorziening bijdraagt aan polarisatie, gebrek aan transparantie en afhankelijkheid van Big Tech.
OpenBron is ontworpen als antwoord hierop: een onafhankelijk, transparant en gemeenschapsgericht nieuwsplatform dat aansluit op het Fediverse, en waarin transparantie, innovatie, privacy en gemeenschappelijkheid centraal staan.

Uit het vooronderzoek bleek dat bestaande nieuwsplatformen onvoldoende inzicht geven in hun redactionele keuzes en bronvermelding.
Artikelen worden vaak gepresenteerd zonder zicht op het redactionele proces, terwijl gebruikers weinig invloed of eigenaarschap hebben over de informatie die zij consumeren.
Daarnaast bepalen algoritmes van commerciële partijen welke artikelen zichtbaar zijn, wat de objectiviteit en diversiteit van informatie aantast.

OpenBron doorbreekt dit door nieuws chronologisch te tonen, enkel essentiële cookies te gebruiken en een commons-model te hanteren waarbij iedere gebruiker een potentiële auteur is.
De koppeling met het Fediverse, via een eigen Mastodon-instance, garandeert dat OpenBron onafhankelijk blijft van Big Tech en dat publicaties decentraal en identiek gedeeld worden.
Zo behoudt de gemeenschap controle over zowel inhoud als verspreiding.
Transparantie wordt concreet gemaakt door de oplossing uit de Crazy Eight-methode: alle documenten en motivaties van de redactie worden onderaan elk artikel openbaar gedeeld.
Hierdoor wordt voor elke gebruiker inzichtelijk waarom en hoe een artikel tot stand is gekomen, wat direct bijdraagt aan vertrouwen en vermindering van polarisatie.

De interviews met nieuwsgebruikers bevestigen dat er scepsis bestaat over de huidige media.
Gebruikers ervaren een gebrek aan diepgang, diversiteit en verantwoordelijkheid.
Ze willen meer inzicht in de herkomst van informatie en verwachten dat journalisten en redacties aansprakelijk zijn voor wat zij publiceren.
Deze bevindingen ondersteunen de kernwaarden van OpenBron: verantwoording, transparantie en inclusiviteit.

Het businessmodel van OpenBron is opgebouwd rond vier netwerken: productie, gebruikers, technologie en instituties.
De redactie (Vincent, Niek en Danny) fungeert als beoordelend en toezichthoudend orgaan, terwijl de gemeenschap actief betrokken blijft via bijdragen en factchecks.
Financieel is het platform onafhankelijk door een combinatie van donaties, auteursrechten en investeringen van aandeelhouders die geloven in de maatschappelijke missie.

Samenvattend laat dit onderzoek zien dat OpenBron een vernieuwend en haalbaar concept is dat inspeelt op fundamentele tekortkomingen in de huidige nieuwsvoorziening.
Door transparantie in het publicatieproces, open deelname via commons en onafhankelijkheid van commerciële algoritmes biedt het platform een alternatief dat vertrouwen en verbondenheid stimuleert in plaats van verdeeldheid.
OpenBron staat daarmee symbool voor een nieuwe generatie journalistiek waarin openheid, betrouwbaarheid en gemeenschappelijk eigenaarschap de basis vormen voor een eerlijkere informatievoorziening.

Bijlage

Bijlage A: Ingevuld BMC

In figuur 8 is het uitgewerkte Business Model Canvas te zien. Hieronder wordt dit verder toegelicht.
In dit Business Model Canvas zijn negen segmenten opgenomen waarop het nieuwsplatform OpenBron is gebaseerd.
Alle negen segmenten zijn afgeleid van de eerder besproken stakeholdersanalyse.
Overige stakeholders die geen directe invloed hebben op OpenBron zijn buiten beschouwing gelaten.

Binnen dit segment bevinden zich de volgende stakeholders: de Nederlandse samenleving, die artikelen aanlevert bij de redactie.
In het gedachtegoed van commons is iedereen betrokken bij het aanleveren van artikelen.
Specifieke groepen binnen de samenleving zijn de factcheckers en journalisten.
Daarnaast speelt het ANP (Algemeen Nederlands Persbureau) een rol als leverancier van foto’s, die tegen betaling worden verstrekt aan OpenBron en zijn klanten.

Het segment Key Activities beschrijft wat er nodig is om het platform binnen het Fediversum goed te laten functioneren.
De belangrijkste activiteiten zijn het publiceren van artikelen, het delen van informatie en het faciliteren van gesprekken tussen makers en lezers.
Daarnaast is er aandacht voor onderzoek en verificatie van informatie, zodat alles wat wordt verspreid betrouwbaar blijft.
De activiteiten zijn gericht op open samenwerking en transparante kennisdeling tussen verschillende gemeenschappen.

Het segment Key Resources gaat over de middelen die nodig zijn om actief te blijven binnen het Fediversum.
Belangrijke middelen zijn de ingezonden bijdragen van gebruikers, de kennis van redacteuren en experts, en de technische infrastructuur die nodig is om te communiceren met andere Fediverse-platforms.
De servers vormen een essentieel onderdeel van deze infrastructuur, omdat het platform zelf wordt gehost en daardoor onafhankelijk kan functioneren.

Het segment Value Propositions laat zien wat het platform uniek maakt binnen het Fediversum.
De belangrijkste waarden zijn transparantie, betrouwbaarheid en open samenwerking.
Gebruikers krijgen de kans om zelf bij te dragen aan kennisdeling, waardoor een gevoel van verbondenheid en eigenaarschap ontstaat.
Het platform biedt een vrije en decentrale omgeving waarin informatie wordt gedeeld zonder tussenkomst van grote commerciële partijen.
Hierdoor sluit OpenBron goed aan bij de kernwaarden van het Fediversum: openheid, onafhankelijkheid en gemeenschapszin.

Dit segment beschrijft hoe het platform contact onderhoudt met zijn gebruikers binnen het Fediversum.
De relatie is digitaal en interactief, met ruimte voor directe communicatie tussen redactie en lezers.
Via nieuwsbrieven en communitygesprekken blijft iedereen betrokken.
De interactie is gelijkwaardig: gebruikers zijn zowel publiek als bijdragers aan het platform.

Het segment Channels beschrijft via welke kanalen gebruikers worden bereikt.
Het belangrijkste kanaal is Mastodon, een onderdeel van het Fediversum waar het platform actief is en direct contact onderhoudt met de gemeenschap.
Daarnaast worden de website en nieuwsbrieven gebruikt om informatie te delen en het publiek op de hoogte te houden.
Deze combinatie zorgt voor open communicatie en directe betrokkenheid van gebruikers.

Het segment Customer Segments richt zich op de doelgroepen binnen en buiten het Fediversum.
Dit zijn Nederlandse burgers, factcheckers, journalisten, nieuwslezers en onderzoeksinstellingen die actief zijn binnen de online gemeenschap.
Binnen het Fediversum richt OpenBron zich zowel op actieve bijdragers als op volgers — mensen die geïnteresseerd zijn in open kennisdeling, onafhankelijke journalistiek en digitale samenwerking.

Het segment Cost Structure behandelt de kosten die worden gemaakt om het platform te laten functioneren binnen het Fediversum.
De belangrijkste kostenposten zijn de servers en de technische middelen die nodig zijn om zelfstandig te kunnen draaien, zonder afhankelijk te zijn van commerciële partijen.
Daarnaast zijn er kosten voor journalisten die verantwoordelijk zijn voor het schrijven, controleren en publiceren van artikelen.
Deze uitgaven zijn noodzakelijk om te waarborgen dat het platform veilig, stabiel en onafhankelijk blijft.

Het segment Revenue Streams beschrijft hoe het platform inkomsten genereert binnen het Fediversum.
De inkomsten bestaan uit donaties van gebruikers en vergoedingen van mediabedrijven die betalen voor auteursrechten op artikelen.
Daarnaast is er een investeerder die in het plan gelooft en een financiële bijdrage heeft geleverd om het project te realiseren.
Deze steun maakt het mogelijk dat OpenBron verder kan groeien en zijn missie onafhankelijk kan blijven uitvoeren. Ook ontvangt het platform geld in de vorm van eventuele schadevergoedingen wanneer auteurs herhaaldelijk onwaarheden publiceren in hun artikelen.

Bijlage B: Transcriptie interviews

Interview 1

Aansprakelijkheid

• Vind jij dat nieuwsplatformen genoeg verantwoordelijkheid nemen voor de juistheid van hun berichten?
Verschillende nieuwsplatformen brengen hetzelfde nieuws, maar vaak laat één artikel slechts één kant van het verhaal zien.

• Wie moet er volgens jou aansprakelijk zijn als er nepnieuws of misleidende informatie wordt verspreid?
De persoon die het artikel publiceert.

Concurrentie

• Heb jij het idee dat er nog echte keuze is tussen nieuwsplatformen, of lijken ze allemaal hetzelfde?
Veel nieuwsplatformen lijken op elkaar.

• Denk je dat concurrentie de kwaliteit van nieuws beter of juist slechter maakt?
Concurrentie maakt de kwaliteit van nieuwsartikelen minder goed. Er wordt dan minder achtergrondinformatie gegeven bij een artikel.

Kennis

• Heb je het gevoel dat je via nieuwsplatformen écht wijzer wordt, of meer wordt overspoeld door meningen en ruis?
Je krijgt vooral veel meningen te zien, dus je wordt er niet echt wijzer van.

• Wat mis jij qua diepgang of kennis in het nieuws dat je nu leest of ziet?
Ik mis diepgang in het nieuws. Vaak praat ik erover met mijn ouders om er meer context bij te krijgen.

Innovatie

• Hoe vernieuwend vind jij nieuwsplatformen op dit moment?
Alle platformen hebben dezelfde basis in hoe een artikel wordt gepresenteerd.

• Wat zou jij graag anders of innovatiever zien in hoe nieuws wordt gebracht?
Ik vind het op zich goed zo, maar er mag wel meer focus komen op sociale mediaplatformen en meer diepgang in de artikelen.

Transparantie

• Vertrouw jij hoe nieuwsplatformen omgaan met hun bronnen en belangen? Waarom wel of niet?
Ik kijk eigenlijk niet naar de bronnen.

• Hoe belangrijk vind jij het dat een nieuwsplatform laat zien hoe een verhaal tot stand komt?
De bron vind ik uiteindelijk wel belangrijk voor de betrouwbaarheid.

Eigendom van gegevens

• Ben jij je bewust van hoeveel data nieuwsplatformen van jou verzamelen?
Nee, eigenlijk niet.

• Hoe zou jij willen dat nieuwsplatformen met jouw gegevens omgaan?
Ik wil dat ze niet veel van mijn persoonlijke data weten of gebruiken.

Interview 2

Aansprakelijkheid

• Vind jij dat nieuwsplatformen genoeg verantwoordelijkheid nemen voor de juistheid van hun berichten?
Ja, dat denk ik wel.

• Wie moet er volgens jou aansprakelijk zijn als er nepnieuws of misleidende informatie wordt verspreid?
De hoofdredactie van het desbetreffende medium.

Concurrentie

• Heb jij het idee dat er nog echte keuze is tussen nieuwsplatformen, of lijken ze allemaal hetzelfde?
De keuze is er wel, maar ze brengen allemaal hetzelfde nieuws.

• Denk je dat concurrentie de kwaliteit van nieuws beter of juist slechter maakt?
Dat zou in theorie het nieuws beter moeten maken. Ik vind dat dit in de praktijk ook zo is.

Kennis

• Heb je het gevoel dat je via nieuwsplatformen écht wijzer wordt, of meer wordt overspoeld door meningen en ruis?
Ik kijk een beetje door de ruis heen en selecteer zelf waar ik wijzer van word.

• Wat mis jij qua diepgang of kennis in het nieuws dat je nu leest of ziet?
Voor diepgang zoek ik andere media op als ik daar behoefte aan heb. Voor meer verdieping gebruik ik ChatGPT.

Innovatie

• Hoe vernieuwend vind jij nieuwsplatformen op dit moment?
Best vernieuwend, want al het nieuws is tegenwoordig altijd beschikbaar, in tegenstelling tot vroeger. Alles gaat nu heel snel.

• Wat zou jij graag anders of innovatiever zien in hoe nieuws wordt gebracht?
Zo veel mogelijk gebruik van beelden, zodat je zelf een betere conclusie kunt trekken over een bepaald onderwerp.

Transparantie

• Vertrouw jij hoe nieuwsplatformen omgaan met hun bronnen en belangen? Waarom wel of niet?
Kranten hebben vaak voorkeuren voor bepaalde bronnen en belangen, maar over het algemeen ga ik er wel vanuit dat ze betrouwbaar zijn.

• Hoe belangrijk vind jij het dat een nieuwsplatform laat zien hoe een verhaal tot stand komt?
Dat vind ik niet zo belangrijk, zolang de reportage maar juist is. Ik wil alleen weten wat de bronvermelding is.

Eigendom van gegevens

• Ben jij je bewust van hoeveel data nieuwsplatformen van jou verzamelen?
Ja, daar ben ik me bewust van.

• Hoe zou jij willen dat nieuwsplatformen met jouw gegevens omgaan?
Ik neem aan dat ze zo zorgvuldig mogelijk met mijn gegevens omgaan.

Bijlage C: Logboek

In deze bijlage staat het logboek. Het geeft een overzicht van wie wat heeft gedaan gedurende deze twee weken.

Student	Datum	Werkzaamheden
Danny Kerssens	30-09-2025	Vooronderzoek naar huidige nieuwsplatformen
Niek van den Berg	30-09-2025	Vooronderzoek naar huidige nieuwsplatformen
Vincent van Loon	30-09-2025	Vooronderzoek naar huidige nieuwsplatformen
Danny Kerssens	01-10-2025	Stakeholdersmap gemaakt
Vincent van Loon	01-10-2025	Stakeholdersmap gemaakt
Danny Kerssens	02-10-2025	Interviews afgenomen
Vincent van Loon	02-10-2025	Interviews afgenomen, poster gemaakt
Niek van den Berg	06-10-2025	BCM (Business Model Canvas) gemaakt
Vincent van Loon	06-10-2025	BCM (Business Model Canvas) gemaakt
Danny Kerssens	07-10-2025	Script voor video geschreven en video opgenomen
Vincent van Loon	07-10-2025	Script voor video geschreven
Niek van den Berg	07-10-2025	Script voor video geschreven
Vincent van Loon	08-10-2025	Businessmodel uitgewerkt (eigendom, financiën, toezicht, missie en netwerken)
Niek van den Berg	08-10-2025	Businessmodel uitgewerkt (eigendom, financiën, toezicht, missie en netwerken)
Danny Kerssens	09-10-2025	Presentatie gehouden
Vincent van Loon	09-10-2025	Presentatie gehouden, conclusie gemaakt, feedback presentatie verwerkt

Switchen van software

Welke tool heb je vervangen en waarom juist deze keuze gemaakt?
Ik heb Microsoft Edge vervangen door Mozilla Firefox als mijn standaardwebbrowser. De belangrijkste reden voor deze keuze is dat Firefox beter aansluit bij mijn behoefte aan transparantie en privacy. Omdat Firefox open-source is, heb ik meer vertrouwen in hoe de browser omgaat met gebruikersgegevens. Daarnaast wilde ik een browser gebruiken die minder sterk verbonden is met het Microsoft-ecosysteem, zodat ik meer onafhankelijkheid ervaar in mijn digitale werkomgeving.

Hoe verliep de overstap praktisch (installeren, instellen, wennen)?
De overstap verliep over het algemeen probleemloos. Het installatieproces was eenvoudig en het importeren van bladwijzers, wachtwoorden en browsegeschiedenis vanuit Edge ging zonder complicaties. In het begin was het even wennen aan de andere interface en instellingen, maar na enkele dagen werken met Firefox voelde het gebruik vertrouwd aan. Ook het personaliseren van de browser – zoals het aanpassen van thema’s en het toevoegen van extensies – was overzichtelijk en gebruiksvriendelijk.

Welke voordelen of nadelen heb je tot nu toe ervaren ten opzichte van de oude tool?
Een belangrijk voordeel van Firefox is de nadruk op privacy en veiligheid. Ik waardeer de uitgebreide mogelijkheden om trackers en cookies te blokkeren, wat bijdraagt aan een veiliger gevoel tijdens het surfen. Daarnaast merk ik dat Firefox stabiel blijft bij het gebruik van meerdere tabbladen.
Een nadeel is dat sommige webapplicaties, zoals Microsoft Teams of bepaalde onderdelen van Office 365, iets beter functioneren in Edge. Ook zijn bepaalde ingebouwde functies, zoals de PDF-lezer en automatische vertaling, in Edge iets geavanceerder. Desondanks ervaar ik Firefox als een prettige en betrouwbare browser die goed aansluit bij mijn manier van werken.

Reflectie

De opdrachten Design & Economie en Switching Software sluiten goed aan bij de beoordelingscriteria van MAKEN, omdat ze laten zien hoe we publieke waarden centraal hebben gesteld in ons ontwerpproces en hoe we die waarden hebben vertaald naar concrete keuzes in ontwerp, techniek en werkwijze.

In het project OpenBron hebben we gewerkt vanuit waarden als transparantie, privacy, onafhankelijkheid en gemeenschappelijkheid. Deze publieke waarden vormden het uitgangspunt bij elke ontwerpbeslissing. Tijdens de fase Design & Economie hebben we actief onderzocht hoe verschillende stakeholders, zoals nieuwsconsumenten, journalisten, factcheckers, hostingpartners en maatschappelijke organisaties, invloed hebben op en profiteren van het platform. In de stakeholdersmap brachten we niet alleen de economische relaties in kaart, maar ook de morele en maatschappelijke belangen. We hebben geprobeerd de belangen van deze groepen tegen elkaar af te wegen: gebruikers willen betrouwbare informatie en privacy, journalisten willen vrijheid en bronbescherming, en de gemeenschap wil inzicht in besluitvorming zonder afhankelijk te zijn van commerciële algoritmes. Door deze belangen zorgvuldig te combineren ontstond het idee voor een transparant redactiemodel, waarin processen zichtbaar zijn, maar gevoelige broninformatie beschermd blijft. Zo hebben we publieke waarden niet alleen benoemd, maar ook daadwerkelijk geïntegreerd in het systeemontwerp.

Ook de keuze om ons platform te koppelen aan het Fediverse past binnen Value Sensitive Design. In plaats van afhankelijk te zijn van grote commerciële partijen, kozen we bewust voor een open, gedecentraliseerd en privacyvriendelijk ecosysteem. Daarmee verankeren we de waarden transparantie en onafhankelijkheid ook technisch in het systeem. De opdracht Switching Software versterkte dit nog verder. De overstap van Microsoft Edge naar Mozilla Firefox was een bewuste keuze op basis van dezelfde principes: transparantie, open source en privacy. Door in onze eigen werkwijze te kiezen voor software die deze waarden ondersteunt, tonen we dat we Value Sensitive Design niet alleen toepassen in ons product, maar ook in ons eigen handelen als ontwerpers.

In de ideationfase hebben we meerdere creatieve methodes gebruikt om tot oplossingen te komen. Met brainstormsessies en de Crazy Eight-methode hebben we verschillende ideeën ontwikkeld rond de vraag hoe nieuws transparanter en eerlijker kan worden. Daaruit kwamen meerdere richtingen voort, zoals het zichtbaar maken van redactielogs onder elk artikel, een community-curatieproces en een chronologische zoekfunctie zonder algoritmische filtering. Vervolgens hebben we de ideeën beoordeeld op haalbaarheid, impact en aansluiting bij publieke waarden. De keuze viel uiteindelijk op het idee waarin de motivatie van de redactie en de bronvermeldingen zichtbaar zijn onder elk artikel, omdat dit de kernwaarde transparantie het sterkst ondersteunde. Daarmee hebben we laten zien dat we zowel breed durven te verkennen als gefundeerd durven te kiezen. Ook binnen de economische uitwerking, zoals in het Business Model Canvas, hebben we verschillende scenario’s verkend voordat we tot een passend model kwamen dat de publieke missie versterkt.

Om de ideeën tastbaar en bespreekbaar te maken, hebben we verschillende visuele middelen ingezet. Het storyboard liet stap voor stap zien hoe een artikel binnen OpenBron tot stand komt, van inzending tot publicatie. De key screens visualiseerden hoe gebruikers transparantielagen en bronvermeldingen zouden ervaren. Daarnaast maakten we een korte video waarin we met behulp van storytelling de missie en werking van het platform uitlegden volgens de Golden Circle-methode. Door deze visuele aanpak werden abstracte begrippen als transparantie en onafhankelijkheid concreet en begrijpelijk voor anderen. Ook de opdracht Switching Software droeg hieraan bij: door zelf te ervaren hoe verschillende browsers omgaan met privacy en data, maakten we technologie letterlijk tastbaar en inzichtelijk.

Samengevat tonen de opdrachten Design & Economie en Switching Software dat we in staat zijn inclusieve en waarde-gedreven ontwerpprocessen te gebruiken. We hebben publieke waarden vertaald naar ontwerpbeslissingen, belangen van verschillende stakeholders afgewogen en onze keuzes onderbouwd met onderzoek en experiment. Tegelijkertijd hebben we ideeën tastbaar gemaakt met visuele middelen zoals storyboards, prototypes en video’s, zodat anderen actief konden meedenken en feedback konden geven. Daarmee voldoen deze onderdelen volledig aan de criteria van MAKEN: we laten zien dat we publieke waarden bewust meenemen in het ontwerpen van digitale systemen, dat we creatieve technieken gebruiken om tot betekenisvolle oplossingen te komen en dat we onze ideeën overtuigend weten te verbeelden en bespreekbaar te maken.

Delen

Presentaties

ICT presentatie: Zoekmachines presentatie – Lars en Niek

Design & Economie presentatie: https://minor.88vandenberg88.nl/wp-content/uploads/2025/10/Presentatie-OpenBron.pdf

Public Stack presentatie: https://minor.88vandenberg88.nl/wp-content/uploads/2025/10/Public-Stack-Scan.pptx

Plan van aanpak Commons Challenge

OpenMap (ook wel bekend als OpenStreetMap) is een open en door gebruikers beheerd digitaal kaartplatform. Wereldwijd dragen vrijwilligers bij aan de actualiteit en nauwkeurigheid van geografische data. Deze informatie wordt vervolgens gebruikt door uiteenlopende toepassingen, zoals route-apps, stadsplanning en hulpdiensten.

In dit project richt ik mij op het aanvullen en actualiseren van nieuwbouw in Lunteren binnen OpenMap. In de afgelopen jaren zijn er in dit dorp meerdere nieuwbouwprojecten gerealiseerd, zoals in de wijken De Kweek en De Erfhorst. Deze recente ontwikkelingen zijn nog niet volledig zichtbaar in OpenMap. Met dit project wil ik bijdragen aan een actueler en completer kaartbeeld van Lunteren, waarmee ik de kwaliteit van deze digitale commons versterk.

1. Toegevoegde waarde aan de digitale commons

OpenMap is een open-source digitale commons die voortdurend afhankelijk is van bijdragen van gebruikers. Door recente bouwprojecten in Lunteren toe te voegen, verbeter ik de actualiteit en betrouwbaarheid van de kaartgegevens. Dit levert directe waarde op voor bewoners, bezoekers en organisaties die gebruikmaken van open geografische data.

Concrete toegevoegde waarde:

• Actuele weergave van nieuwe woonwijken, wegen en openbare voorzieningen.
• Verbeterde bruikbaarheid van OpenMap voor navigatie- en planningsapps zoals Maps.me, Komoot en Strava.
• Een duurzame en publieke toevoeging aan de Open Database License (ODbL), zodat de data vrij gebruikt en verder bewerkt kan worden.

Onderzoek naar bestaande data:
Vooraf controleer ik zorgvuldig welke gegevens al aanwezig zijn in OpenMap. Dit doe ik via de OpenStreetMap-editor en met gebruik van externe bronnen zoals de BAG-viewer en PDOK-luchtfoto’s. Dit zorgt ervoor dat er geen dingen dubbel gebeuren

2. Duurzaamheid en deelbaarheid van het project

De resultaten van dit project worden direct ingevoerd in OpenStreetMap, een wereldwijd, open en door de gemeenschap beheerd platform. Dit waarborgt de duurzaamheid van mijn bijdrage, omdat:

• De data wordt gehost door de internationale OSM-infrastructuur en niet afhankelijk is van mij als maker.
• Alle aanpassingen openbaar beschikbaar blijven voor hergebruik.
• De gemeenschap toezicht houdt op de kwaliteit via revisies en peer review.

Verspreiding binnen de gemeenschap:
Na afronding zal ik mijn updates delen via de Nederlandse OpenStreetMap-kanalen (forum en Discord). In mijn changesets vermeld ik duidelijk de gebruikte bronnen, zoals “BAG + veldobservatie Lunteren 2025”.

Daarnaast documenteer ik mijn werkwijze en bronnen in een korte handleiding. Hierdoor kunnen andere vrijwilligers dezelfde methode toepassen in andere gemeenten.

3. Haalbaarheid en planning

Dit project is haalbaar binnen de beschikbare zeven werkdagen van blok 2. Ik beschik over de benodigde kennis om met OpenStreetMap, PDOK-data en de BAG-viewer te werken. Voor het uitvoeren van veldonderzoek gebruik ik mijn eigen laptop met internetverbinding en een geldig OSM-account.

Benodigde middelen:

• Laptop en internettoegang
• OpenStreetMap-account
• Toegang tot PDOK-luchtfoto’s en BAG-viewer
• Software: iD Editor of JOSM

Weekplanning

Dag	Activiteit	Resultaat
Dag 1	Analyse van bestaande data in OpenMap en inventarisatie van ontbrekende gebieden	Overzicht van te actualiseren locaties
Dag 2	Verzamelen van bronnen (BAG, PDOK, gemeentelijke informatie)	Betrouwbare basisdata beschikbaar
Dag 3	Toevoegen van wegen en kavelstructuren	Basiskaart Lunteren geüpdatet
Dag 4	Invoeren van gebouwen, openbare voorzieningen en groenvoorzieningen	Gedetailleerde kaartweergave
Dag 5	Controle en validatie via OSM Inspector + feedback community	Correcties en verbeteringen uitgevoerd
Dag 6	Documenteren van werkwijze en gebruikte bronnen	Korte handleiding gereed
Dag 7	Presentatievoorbereiding en afronding project	Eindproduct en documentatie ingeleverd

Conclusie

Met dit project lever ik een concrete en duurzame bijdrage aan de digitale commons OpenStreetMap. Door recente nieuwbouw in Lunteren in kaart te brengen, wordt de kwaliteit en actualiteit van de data verbeterd. De resultaten zijn openbaar, duurzaam gehost en bruikbaar voor de gehele gemeenschap. Het project is haalbaar binnen de gestelde tijd en middelen en sluit goed aan bij de doelstellingen van de Commons Challenge.

Reflectie

In dit project heb ik bijgedragen aan OpenStreetMap door nieuwbouw in Lunteren te actualiseren. Hierdoor wordt de kaart betrouwbaarder voor bewoners, bezoekers en organisaties. Ik begrijp nu beter hoe een digitale commons werkt: het draait om samenwerking, openheid en duurzame kennisdeling in plaats van individueel eigendom.

Mijn bijdrage is blijvend beschikbaar via de internationale OSM-infrastructuur en valt onder de Open Database License (ODbL), waardoor anderen de data vrij kunnen gebruiken en verbeteren. Door mijn bronnen en werkwijze te documenteren, heb ik gezorgd dat mijn methode ook herhaalbaar is voor anderen.

Persoonlijk heb ik geleerd hoe belangrijk open data, transparantie en community-feedback zijn binnen de Public Stack. Mijn werk is niet alleen een kaartupdate, maar een duurzame toevoeging aan een publieke digitale bron die blijft bestaan, ook zonder mijn directe betrokkenheid.

Eindopdracht Public Stack Scan

De Public Stack biedt een raamwerk om technologie te beoordelen op basis van publieke waarden. In deze opdracht wordt dit raamwerk toegepast om twee applicaties te scannen en te evalueren: Signal en Clearview AI. Deze applicaties zijn bewust gekozen vanwege hun sterke contrast; Signal staat bekend om zijn focus op privacy en openheid, terwijl Clearview AI juist veel kritiek krijgt op het gebied van privacy en mensenrechten.

Om deze beoordeling uit te voeren, is gebruikgemaakt van een Public Stack Scan, waarbij vijf hoofdwaarden centraal staan: Data & Privacy, Transparantie, Mensenrechten, Beheer & Governance en Inclusiviteit. Voor elke waarde zijn vijf criteria vastgesteld die samen een concreet toetsingskader vormen om te bepalen in hoeverre een applicatie voldoet aan publieke belangen.

De meting van de criteria gebeurt met behulp van de Likertschaal, een veelgebruikte methode om meningen of houdingen te meten. Deze schaal maakt het mogelijk om op een gestructureerde manier te beoordelen in welke mate een applicatie voldoet aan de gestelde waarden. De resultaten worden vervolgens samengevat in een radardiagram, waarin in één oogopslag zichtbaar is hoe beide applicaties scoren. Tot slot worden de belangrijkste bevindingen en verbeterpunten besproken, met als doel inzicht te krijgen in hoe technologie kan bijdragen aan een eerlijkere, veiligere en meer inclusieve digitale samenleving.

Metingsmethode

Voor de uitvoering van de Public Stack Scan wordt gebruikgemaakt van de Likertschaal om de mate van instemming of onenigheid met de verschillende beoordelingscriteria te meten. De schaal loopt van 1 tot 5, waarbij:

1 = Niet aanwezig
2 = Grotendeel onvoldoende
3 = Voldoende, maar heeft verbetering nodig
4 = Goed uitgewerkt en duidelijk
5 = Uitstekend, voorbeeldfunctie

De respondenten beoordelen per criterium in welke mate de onderzochte applicatie of technologie voldoet aan dat specifieke aspect van publieke waarde.

Om deze waardering toe te passen, zijn vijf publieke waarden gekozen als beoordelingscategorieën:

1. Privacy
2. Transparantie
3. Mensenrechten
4. Beheer & Governance
5. Inclusiviteit

Elke waarde is uitgewerkt in een reeks van 5 criteria, die fungeren als beoordelingspunten binnen de scan. Deze criteria vormen samen een concreet toetsingskader waarmee de publieke betrouwbaarheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid van de onderzochte toepassing kan worden beoordeeld.

De scores per criterium worden gemiddeld om per waarde een eindscore te berekenen. Deze gemiddelden worden vervolgens gevisualiseerd in een radardiagram, zodat in één oogopslag zichtbaar wordt hoe de applicatie scoort op de verschillende waarden.

Op basis van de resultaten zullen aanbevelingen worden geformuleerd om te laten zien waar versterking of verbetering mogelijk is, met als doel het vergroten van publieke waarde en maatschappelijk verantwoord ontwerp.

1. Data & Privacy

Criteria:

Worden alleen noodzakelijke persoonsgegevens verzameld en verwerkt (dataminimalisatie)?

Is er een duidelijke grondslag voor gegevensverwerking (toestemming, wettelijke plicht, etc.)?

Zijn gegevens adequaat beveiligd (encryptie, toegangsbeheer)?

Is er transparantie over wat er met data gebeurt (inzage, correctie, verwijdering)?

Worden gebruikers niet gevolgd of geprofileerd buiten de primaire functie van de dienst?

2. Transparantie

Criteria:

Is duidelijk wie eigenaar of beheerder is van het systeem?

Zijn algoritmes, beslisregels of datasets openbaar of uitlegbaar?

Kunnen burgers begrijpen waarom een bepaalde uitkomst of beslissing is genomen?

Is documentatie over werking en aannames publiek beschikbaar?

Is er een meldpunt of mechanisme voor het corrigeren van fouten of onrechtmatigheden?

3. Mensenrechten

Criteria:

Schendt of beperkt de technologie geen fundamentele rechten (zoals privacy, vrije meningsuiting)?

Worden er waarborgen ingebouwd tegen discriminatie of bias?

Kunnen gebruikers technologie vrijwillig gebruiken (geen dwang of lock-in)?

Wordt rekening gehouden met de impact op kwetsbare groepen?

Is er een ethische toetsing of onafhankelijke review uitgevoerd?

4. Beheer & Governance

Criteria:

Is duidelijk wie verantwoordelijk is voor beheer, onderhoud en besluitvorming?

Is er publieke of democratische controle op beleid en aanpassingen?

Zijn contracten, partnerschappen en leveranciersrelaties transparant?

Is er een exitstrategie (voorkomen van afhankelijkheid van één partij)?

Worden open standaarden en interoperabiliteit gehanteerd?

5. Inclusiviteit

Criteria:

Is de technologie toegankelijk voor mensen met een beperking (leesbaarheid, taalniveau)?

Wordt rekening gehouden met digitale vaardigheden van verschillende gebruikersgroepen?

Zijn interfaces beschikbaar in meerdere talen of formats?

Wordt participatie van diverse belanghebbenden bevorderd bij ontwikkeling en evaluatie?

Heeft de technologie geen uitsluitende werking (bijv. alleen bruikbaar met dure hardware of specifieke identiteitsvormen)?

Onderzoek

Signal

1. Data & Privacy

Signal scoort zeer hoog op het gebied van privacy en databeveiliging. De app verzamelt alleen de strikt noodzakelijke gegevens: een telefoonnummer voor registratie en verder niets (Signal Foundation, z.d.). Door de functie Sealed Sender worden zelfs verzendgegevens (metadata) geminimaliseerd, waardoor de anonimiteit van gebruikers verder wordt beschermd. Er is een duidelijke grondslag voor gegevensverwerking, namelijk toestemming van de gebruiker voor het gebruik van de dienst. Alle communicatie is beveiligd met end-to-end-encryptie, waardoor alleen zender en ontvanger de inhoud kunnen lezen (Marlinspike, 2018). Signal geeft transparant aan wat er met data gebeurt en bewaart deze niet langer dan nodig. De app volgt of profileert gebruikers niet en deelt geen data met adverteerders of andere partijen, wat aansluit bij het principe van dataminimalisatie.

2. Transparantie

Signal is volledig open-source, wat betekent dat de broncode van de app en de achterliggende encryptie vrij beschikbaar zijn voor iedereen die deze wil controleren. Dit zorgt voor een hoog niveau van uitlegbaarheid en vertrouwen (Signal Foundation, z.d.). De eigenaar en beheerder zijn duidelijk: de non-profitorganisatie Signal Technology Foundation. Er is uitgebreide documentatie beschikbaar over de werking van de app, en via de officiële GitHub-pagina kunnen gebruikers en ontwikkelaars de code inzien en bijdragen leveren. Hoewel er geen formeel meldpunt is voor fouten, kunnen gebruikers via de open community of GitHub direct feedback geven of bugs melden.

3. Mensenrechten

Signal is ontworpen om fundamentele mensenrechten te beschermen, vooral het recht op privacy en vrije meningsuiting. De app biedt veilige communicatie zonder toezicht of inmenging van derden. Er zijn sterke waarborgen tegen discriminatie of misbruik, omdat Signal geen persoonlijke data verzamelt of gebruikt voor profilering (Electronic Frontier Foundation, 2023). Het gebruik van de app is volledig vrijwillig en niet gekoppeld aan andere diensten. Door de focus op privacy helpt Signal kwetsbare groepen – zoals journalisten, activisten en mensen in repressieve regimes – om veilig te communiceren (Amnesty International, 2022). Ook wordt de technologie regelmatig onafhankelijk beoordeeld door beveiligingsonderzoekers, wat de betrouwbaarheid verder versterkt.

4. Beheer & Governance

Signal wordt beheerd door een onafhankelijke non-profitorganisatie, de Signal Foundation, die geen commerciële belangen heeft (Signal Foundation, z.d.). De verantwoordelijkheden voor beheer en onderhoud zijn duidelijk vastgelegd, en de organisatie rapporteert periodiek over haar missie en financiering. Er is geen sprake van externe contracten met grote techbedrijven of leveranciers die invloed hebben op de besluitvorming. Signal maakt gebruik van open standaarden, wat de interoperabiliteit bevordert. Er is echter geen formeel democratisch systeem waarin gebruikers kunnen meebeslissen over beleidskeuzes. De governance-structuur is dus transparant, maar de invloed van gebruikers blijft beperkt.

5. Inclusiviteit

Signal is beschikbaar op meerdere platformen (Android, iOS en desktop) en in verschillende talen. De app is gratis en bevat geen advertenties of premiumlagen (Signal Foundation, z.d.). De toegankelijkheid is goed, maar registratie vereist nog wel een telefoonnummer, wat voor sommige gebruikers een drempel kan zijn. De interface is eenvoudig en gebruiksvriendelijk, waardoor de app geschikt is voor mensen met beperkte digitale vaardigheden. Er is aandacht voor gebruikersfeedback, maar participatie in ontwikkeling gebeurt vooral via technische kanalen zoals GitHub. Over het algemeen scoort Signal goed op inclusiviteit, al kan de betrokkenheid van diverse gebruikersgroepen nog verder worden versterkt.

Clearview AI

1. Data & Privacy

Clearview AI verzamelt miljarden gezichtsafbeeldingen van het internet zonder toestemming van de betrokken personen. Er is geen duidelijke grondslag voor deze gegevensverwerking, en het bedrijf heeft hiervoor meerdere boetes ontvangen van Europese toezichthouders wegens overtreding van de AVG (Autoriteit Persoonsgegevens, 2021; Information Commissioner’s Office, 2022). De beveiliging van de data is niet openbaar gecontroleerd, en er is weinig transparantie over hoe gegevens worden opgeslagen of gebruikt. Gebruikers kunnen niet zelf inzien of hun gegevens in de database staan en kunnen deze moeilijk laten verwijderen. Daarnaast profileert Clearview individuen op basis van hun gezichtskenmerken, wat een groot risico vormt voor privacy en veiligheid (Privacy International, 2022).

2. Transparantie

Clearview is niet transparant over haar technologie, databronnen of algoritmes. De broncode en gebruikte datasets zijn niet openbaar, en burgers kunnen niet controleren of hun gegevens worden gebruikt. De eigendomsstructuur is commercieel en gericht op winst, zonder publieke verantwoording (Hill, 2020). Er is geen inzicht in hoe beslissingen binnen het bedrijf worden genomen, noch in de foutmarges van de gezichtsherkenning. Ook ontbreekt een meldpunt voor klachten of correctie van fouten. Hierdoor scoort Clearview zeer laag op transparantie.

3. Mensenrechten

De technologie van Clearview AI vormt een ernstig risico voor fundamentele mensenrechten, vooral op het gebied van privacy, vrijheid en non-discriminatie. Omdat de software wordt gebruikt door overheden en politiediensten, bestaat er een groot risico op verkeerde identificatie en misbruik (Amnesty International, 2021). Er zijn geen waarborgen tegen discriminatie of bias, en het systeem wordt toegepast zonder vrijwillige deelname van betrokkenen. Er is ook geen ethische toetsing of onafhankelijke controle uitgevoerd. Onderzoeken van het European Data Protection Board (2022) bevestigen dat de technologie op meerdere vlakken strijdig is met mensenrechtenwetgeving.

4. Beheer & Governance

De verantwoordelijkheden binnen Clearview liggen volledig bij het bedrijf zelf. Er is geen publieke controle of toezicht op hoe data wordt verzameld of gebruikt. Contracten met overheden zijn niet openbaar, en er is geen transparantie over de samenwerking met externe partijen (Privacy International, 2022). Daarnaast bestaat er geen duidelijke exitstrategie of beperking van afhankelijkheid: organisaties die Clearview gebruiken, kunnen niet eenvoudig stoppen of controleren wat er met hun gegevens gebeurt. De governance is dus volledig intern geregeld en niet in lijn met publieke waarden.

5. Inclusiviteit

Clearview AI is ontwikkeld voor gebruik door opsporingsdiensten en bedrijven, niet voor burgers. Er is geen aandacht voor toegankelijkheid of inclusiviteit. De technologie is niet openbaar beschikbaar, en burgers hebben geen controle over hoe zij in de database voorkomen. Onderzoek toont aan dat gezichtsherkenningssystemen vaak minder accuraat zijn bij vrouwen en mensen met een donkere huidskleur (Buolamwini & Gebru, 2018). Clearview houdt hier onvoldoende rekening mee en publiceert geen informatie over maatregelen om deze ongelijkheid te beperken.

Uitkomsten

In dit hoofdstuk worden de uitkomsten van de Public Stack Scan besproken. De uitkomsten zijn weergegeven in een radardiagram, waarin zichtbaar wordt hoe de onderzochte applicaties scoren op de vijf publieke waarden. De volledige tabel met scores per criterium is opgenomen in de bijlage.

Voor de beoordeling is vastgesteld dat een resultaat vanaf 60% als voldoende wordt beschouwd. Omgerekend naar de Likertschaal betekent dit dat er minimaal een score van 3 moet worden behaald om aan te geven dat een criterium of waarde voldoende is uitgewerkt. Scores onder de 3 duiden op tekortkomingen of verbeterpunten.

Radardiagram

Wat het diagram laat zien, is dat Signal op bijna alle onderdelen zeer hoog scoort. Vooral bij Data & Privacy en Mensenrechten behaalt Signal een bijna perfecte score, wat aangeeft dat de app uitstekend omgaat met persoonsgegevens en sterk gericht is op het beschermen van fundamentele rechten. Ook bij Transparantie, Beheer & Governance en Inclusiviteit scoort Signal goed en ruim boven de voldoende. Dit maakt duidelijk dat Signal als voorbeeld kan dienen van een technologie die aansluit bij publieke waarden.

Clearview AI daarentegen scoort laag op alle waarden. De dienst blijft overal ruim onder de voldoende, met name bij Data & Privacy en Mensenrechten, waar de scores het laagst liggen. Dit komt doordat Clearview AI zonder toestemming gegevens verzamelt en weinig transparantie biedt over het gebruik ervan. Ook op de andere waarden, zoals Transparantie en Inclusiviteit, scoort de technologie onvoldoende. De vergelijking laat duidelijk zien dat Signal een verantwoord en privacy gericht systeem is, terwijl Clearview AI juist grote risico’s vormt voor publieke waarden en verantwoorde.

Verbeterpunten

Op basis van de resultaten uit de Public Stack Scan valt op dat Signal over het algemeen hoog scoort op alle publieke waarden, maar dat er nog ruimte is voor verbetering binnen het onderdeel Beheer & Governance. De organisatie achter Signal, de non-profit Signal Foundation, functioneert onafhankelijk en transparant, maar de invloed van gebruikers op beleidskeuzes is beperkt. Er is geen vast systeem waarin gebruikers structureel worden betrokken bij besluitvorming of feedbackrondes over belangrijke ontwikkelingen. Om dit te verbeteren kan Signal een gebruikersraad of community-adviesgroep oprichten die periodiek wordt geraadpleegd over nieuwe functies en beleidsaanpassingen. Ook zou het waardevol zijn als de organisatie een duurzamer financieringsmodel ontwikkelt, zodat ze minder afhankelijk is van donaties en de continuïteit op lange termijn beter kan waarborgen.

Bij Clearview AI zijn de tekortkomingen veel fundamenteler. De drie laagst scorende waarden Data & Privacy, Mensenrechten en Transparantie  tonen aan dat de technologie momenteel nauwelijks in overeenstemming is met publieke waarden. Op het gebied van Data & Privacy verzamelt Clearview AI gezichtsafbeeldingen zonder toestemming van de betrokken personen, wat in strijd is met de Europese privacywetgeving (AVG). Het bedrijf zou deze praktijk volledig moeten stopzetten en een inzage- en verwijdermechanisme moeten invoeren waarmee individuen controle krijgen over hun eigen gegevens. Ook bij Mensenrechten zijn er ernstige zorgen: de technologie tast het recht op privacy aan, kent risico’s op discriminatie en kan leiden tot onterecht gebruik door opsporingsdiensten. Een onafhankelijke ethische en mensenrechtentoets is daarom noodzakelijk, evenals duidelijke beperkingen op waar en door wie de technologie gebruikt mag worden. Ten slotte is de Transparantie van Clearview AI zeer laag. Er is weinig bekend over hoe de algoritmes werken, waar de data vandaan komt en hoe betrouwbaar de herkenning is. Het bedrijf zou meer openheid moeten geven over zijn werkwijze, foutmarges openbaar maken en een publiek klachtenloket moeten instellen zodat mensen bezwaar kunnen maken of onjuiste gegevens kunnen laten corrigeren.

Bijlage

De ingevulde criteria tabel.

Criteria:	Signal	Clearview AI
Data & privacy
1.	5	1
2.	5	1
3.	5	2
4.	4	2
5.	5	1
Gemiddelde	4.8	1.4
Transparantie
1.	5	3
2.	4	1
3.	4	2
4.	4	1
5.	3	1
Gemiddelde	4.0	1.6
Mensenrechten
1.	5	1
2.	4	2
3.	5	2
4.	5	2
5.	4	1
Gemiddelde	4.6	1.6
Beheer & Goverance
1.	4	2
2.	3	1
3.	4	1
4.	4	2
5.	4	2
Gemiddelde	3.8	1.6
Inclusiviteit
1.	4	2
2.	4	2
3.	4	2
4.	3	1
5.	4	2
Gemiddelde	3.8	1.8

Bronnenlijst

Amnesty International. (2021). Ban the Scan: Clearview AI and facial recognition concerns. Amnesty International.

Amnesty International. (2022). Privacy and surveillance: Secure communication for human rights defenders. Amnesty International.

Autoriteit Persoonsgegevens. (2021). Boete voor Clearview AI wegens overtreding van de AVG.

Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender Shades: Intersectional Accuracy Disparities in Commercial Gender Classification. Proceedings of Machine Learning Research, 81.

Electronic Frontier Foundation. (2023). Why we recommend Signal.

European Data Protection Board. (2022). Statement on the use of facial recognition technologies.

Hill, K. (2020). The Secretive Company That Might End Privacy as We Know It. The New York Times.

Information Commissioner’s Office (ICO). (2022). ICO issues enforcement notice against Clearview AI Inc.

Privacy International. (2022). Clearview AI: A global privacy threat.

Signal Foundation. (z.d.). Signal: Privacy that’s possible. https://signal.org

Marlinspike, M. (2018). The Design of Signal. Signal Blog.

Externe evenementen

Society 5.0 Festival was het eerste externe evenement waar ik naartoe ben geweest binnen de minor. Ik vond het interessant om op een andere manier in aanraking te komen met de thema’s waar we in de lessen ook over praten. Het gaf me een beter beeld van hoe kunst, design en technologie elkaar in de praktijk beïnvloeden. In het volgende blok wil ik nog minstens drie van dit soort evenementen bezoeken, zodat ik mijn kennis verder kan uitbreiden en verschillende invalshoeken kan vergelijken.

Samenvatting

Het event Society 5.0 Festivalhad dit jaar als thema: Shaping Hybrid Realities . Het ging over hoe technologie, design en kunst steeds meer met elkaar verweven raken. Verschillende sprekers lieten zien hoe deze ontwikkelingen invloed hebben op hoe wij leven, werken en creëren. Het zette me aan het denken over de balans tussen menselijke creativiteit en de groeiende rol van technologie.

Nieuwe inzichten

Wat me is bijgebleven, is dat mensen tegenwoordig vooral kijken naar hoe iets eruitziet, en minder naar hoe efficiënt of functioneel het is. Zelfs machines worden nu ontworpen om aantrekkelijk te zijn, in plaats van puur nuttig. Dat vond ik interessant, omdat dit goed aansluit bij onze minor, waarin design en de betekenis achter vormgeving ook een grote rol spelen.

Wat ik anders ga doen

Door dit event heb ik besloten om vaker zelf onderzoek te doen en gesprekken aan te gaan over bepaalde onderwerpen, in plaats van meteen online of met AI naar antwoorden te zoeken. Jacco Gardner zei iets wat me echt is bijgebleven: we moeten niet vergeten zelf na te blijven denken, in plaats van alles aan machines over te laten. Dat wil ik meer gaan toepassen.

Interessante sprekers

Jacco Gardner – The Forgotten Promise of Machine Creativity
Gardner liet zien hoe machines ooit bedoeld waren om mensen te helpen, maar dat ze nu juist veel menselijke taken hebben overgenomen. Hij liet een filmpje zien waarin een machine voor hem sprak, wat duidelijk maakte hoe ver die ontwikkeling is gegaan. Zijn boodschap was dat AI ons gemakzuchtig maakt, omdat we steeds minder zelf nadenken.

Daniel van der Velden (Metahaven)
Daniel van der Velden sprak over hoe mensen elkaar steeds minder goed begrijpen, deels door generatieverschillen, en hoe makkelijk we onze data weggeven aan bedrijven zoals Meta. Hij koppelde dit aan kunst en design, en vond dat we minder moeten focussen op het uiterlijk van dingen, en meer op de inhoud en efficiëntie. Ook vond ik interessant dat hij kunst en design juist van elkaar wil loskoppelen. Hij sprak met humor en gebruikte persoonlijke voorbeelden, wat zijn verhaal heel toegankelijk maakte.

Nieuwe bronnen

• Metahaven – over hun projecten en visie op kunst, technologie en samenleving.
• Film: Chaos Theorie – gaat over ouderschap en hoe je opvoeding bepaalt hoe je naar de wereld kijkt.

Mee eens

Ik was het erg eens met wat Esther Hammelburg zei: dat iedereen zijn eigen realiteit heeft, en dat dat juist iets positiefs is. Iedereen kijkt op zijn eigen manier naar de wereld, afhankelijk van ervaringen, achtergrond en opvoeding. Dat zorgt ervoor dat er verschillende perspectieven bestaan, wat creativiteit en innovatie stimuleert. In de context van de minor vind ik dit belangrijk, omdat het ons leert om open te staan voor andere meningen en invalshoeken.

Mee oneens

Ik was het niet helemaal eens met de uitspraak dat we de controle over machines kwijt zijn en dat we die nooit meer kunnen terugkrijgen. Ik denk juist dat wij als mensen nog steeds bepalen hoe we technologie gebruiken en in welke richting het zich ontwikkelt. Machines en AI worden wel steeds slimmer, maar ze blijven afhankelijk van menselijke input, programmering en keuzes. Daarnaast denk ik dat er steeds meer bewustwording komt over de invloed van technologie, waardoor mensen kritischer worden op wat ze gebruiken en waarom. We zien dat bijvoorbeeld bij de discussies over datagebruik, ethiek en privacy.

Zelfreflectie

1. Hoe deze minor mijn denken over technologie heeft veranderd

Voordat ik aan deze minor begon, dacht ik vooral aan technologie als iets neutraals en functioneels: een middel dat ons leven makkelijker maakt. Ik zag technologie vooral als een verzameling tools en platforms, handig, efficiënt, soms irritant, maar verder niet veel meer dan dat.
Tijdens de minor ben ik gaan inzien dat technologie nooit neutraal is. Achter elke app, website of infrastructuur schuilen keuzes: politieke, ethische, economische en sociale. De vraag is niet alleen wat technologie doet, maar vooral voor wie en tegen wie ze werkt. Technologie blijkt dus diep verweven te zijn met macht, waarden en menselijke relaties.

Ik kijk nu veel kritischer naar de digitale wereld: wie bepaalt de regels, wie bezit de data, en wie profiteert van onze online gedragingen? Tegelijkertijd ben ik ook hoopvoller geworden, omdat ik heb geleerd dat het internet ook anders kán. We kunnen technologie bouwen die publieke waarden als transparantie, inclusie en duurzaamheid centraal stelt.

2. Drie belangrijkste inzichten over technologie

1. De infrastructuurlaag bepaalt meer dan je denkt.
   Ik had eerder weinig aandacht voor de ‘onderkant’ van het internet: servers, protocollen, standaarden. Nu besef ik dat juist dáár de macht vaak zit. Als de infrastructuur gesloten of commercieel gestuurd is, wordt echte publieke technologie bijna onmogelijk.
2. Publieke waarden moeten ingebouwd worden, niet toegevoegd.
   Ethische of duurzame technologie ontstaat niet door achteraf regels toe te voegen, maar door waarden al in het ontwerp mee te nemen. De Public Stack helpt hierbij door te laten zien dat publieke principes als privacy, toegankelijkheid en autonomie op elke laag vorm kunnen krijgen.
3. Digitale autonomie vraagt om collectieve actie.
   Ik heb geleerd dat individuele keuzes (‘ik gebruik minder social media’) belangrijk zijn, maar niet genoeg. Digitale verandering vraagt om samenwerking tussen burgers, overheden, ontwerpers en ontwikkelaars,  een collectieve verantwoordelijkheid om het internet écht te repareren.

3. Drie belangrijkste inzichten over mezelf en wat ik daaruit concludeer

1. Ik heb de neiging om technologie vooral vanuit gebruiksgemak te benaderen.
   Ik merkte dat ik vaak denk in termen van efficiëntie: “werkt het goed?” In deze minor heb ik geleerd om door te vragen: “werkt het goed voor wie?” In de tweede helft van de minor wil ik mezelf blijven uitdagen om dieper te graven en bewuster stil te staan bij de maatschappelijke impact van ontwerpkeuzes.
2. Ik ben sterker in conceptueel denken dan ik dacht.
   Discussies over infrastructuur, macht en ethiek spraken me meer aan dan ik verwachtte. Ik ontdekte dat ik goed kan verbinden tussen theorie en praktijk. Dat wil ik verder ontwikkelen door mijn projectwerk niet alleen praktisch, maar ook kritisch te onderbouwen.
3. Samen leren werkt beter dan individueel analyseren.
   In groepsopdrachten merkte ik hoe waardevol het is om vanuit verschillende disciplines te kijken. Waar ik soms vastzat in mijn eigen perspectief, hielpen anderen om mijn denken te verbreden. In de tweede helft van de minor wil ik actiever bijdragen aan het groepsproces, door kennis te delen én open te staan voor kritiek.

Samenvattend

Deze minor heeft mijn blik op technologie fundamenteel veranderd. Ik zie technologie niet langer als iets vanzelfsprekends, maar als een politiek, sociaal en cultureel systeem dat we gezamenlijk vormgeven. De Public Stack gaf me een kader om daar kritisch én hoopvol naar te kijken. In de komende periode wil ik mijn rol als bewuste ontwerper verder verdiepen, iemand die niet alleen technologie gebruikt of maakt, maar ook actief nadenkt over hoe ze bijdraagt aan een eerlijker en publiek intern